Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc đoạn trích sau:
CHƯƠNG VII. CÁI CHÚC THƯ CỦA NGƯỜI CÒN SỐNG CUỘC KHẨU CHIẾN CỦA MẤY NHÀ KHOA HỌC ÁI TÌNH MÀY CÒN ĐỢI GÌ?
Cụ Hồng lúc ấy đã nhắm nghiền hai mắt lại. Trên cái sập gụ khảm mà giữa là cái khay đèn, cụ nằm một bên, thằng xe một bên, cụ bà thì ngồi phía dưới chân. Thằng xe lúc ấy đã rửa sạch hai cái chân ngựa người để gánh vác cái trách nhiệm nặng nề của người bồi tiêm thuốc phiện.
Cụ Bà nói:
– Ông ạ, tuy vậy tôi cũng cứ cho mời cụ lang…
Cụ Hồng lại nhăn mặt lần thứ mười mà khẽ gắt cũng lần thứ mười rằng:
– Biết rồi ! Biết rồi ! Khổ lắm, nói mãi !
Đã hiểu cái tính ấy, cụ bà cứ thản nhiên nói tiếp:
– Ấy thế rồi… ta cứ lo toan trước cái việc ma chay đi mà thôi.
– Biết rồi ! Khổ lắm ! Nói mãi !
– Tôi thì tôi nghĩ nên theo cả lối cổ và lối mới, nghĩa là cứ minh tinh, nhà táng, kèn tầu, kiệu bát cống, và rõ nhiều câu đối. Nếu chúng nó muốn thì chúng nó cứ đi thuê kèn bú rích Tây đi càng hay. Nhưng mà không thể vì cái thích của chúng nó mà bỏ cái thích của tôi được.
– Biết rồi ! Khổ lắm… nói mãi !
Đến đây thì cụ bà không nói gì nữa, ngồi trầm ngâm nghĩ ngợi, làm cho cụ ông phải hỏi ngay:
– Thế sao nữa, hở bà ?
Thằng xe đã quen những cái ấy lắm nên cũng không lấy làm gì buồn cười nữa. Cụ bà lải nhải kể lể những mớ lễ nghi phức tạp nó làm cho một gia đình thành ra muốn pha trò, mỗi khi gia đình ấy sắp được hân hạnh là tang gia.
Cách cái lệ bộ, ở phòng khách bên ngoài, lúc ấy khách khứa đông lắm. Ngoài số những người họ hàng lại có bạn hữu của vợ chồng Văn Minh. Người nào cũng đã lên gác chỗ có giường cụ cố tổ, vén màn nhìn vào rồi rón rén lui ra chạy ù xuống nhà dưới, cho thế là xong cái bổn phận đi thăm một người ốm nặng. Họ xúm nhau lại uống nước, hút thuốc, chuyện trò vui vẻ lắm, vì bệnh nhân mà chết thì thực là đáng mừng cho họ. Do thế, người ta bàn soạn y như trong nhà đã có người chết rồi, chứ không phải chỉ có người ốm.
Ông Typn đã được mời ngay đến để nghĩ cách chế tạo một vài kiểu quần áo tang tối tân. Ông nhà báo đã được sự chủ khẩn khoản yêu cầu viết bài cáo phó, bài tường thuật, và sửa soạn chụp ảnh đăng báo.
Văn Minh vợ mơ màng một cách sung sướng rằng chỉ nay mai là sẽ được ăn vận toàn trắng, một điều mà bà vẫn ao ước bấy lâu nay. Văn Minh chồng ngồi hút thuốc lá Ăng-lê, cũng mơ màng đến phần tài sản mà ông ta sẽ được hưởng, nếu ông nội ông ta chết.
[…]
Cậu Tân, mà ai cũng gọi là Tú Tân, không phải vì đã đỗ Tú Tài, nhưng mà vì đã ba lần thi trượt cái phần thứ nhất của bằng Tú Tài, lúc ấy loay hoay hai ba cái máy ảnh, cân nhắc xem hôm đi đám nên dùng đến cái nào thì hơn.
Bà Phó Đoan ngồi ẵm cậu con cầu tự của bà như một hiền mẫu.
Ông Joseph Thiết – một bạn thân của Văn Minh – thì ngồi trầm tư mặc tưởng với cái ý định mở một tờ báo bảo hoàng, không phải làm việc cho triều đình Huế, nhưng cho dòng họ Orléans bên Pháp, và cho ông Léon Daudet. Nhân dịp sắp có đám ma, ông cổ động cho ông:
– Khi ông Bainville chết, lúc tôi còn là một đảng viên Thập tự lửa mà đi đưa đám, thì một nửa dân thành phố Paris, gồm các chính đảng ở cực hữu…
Song ông nói không ai nghe, vì người ta còn mải nghe ông Typn đương bàn:
– Quần áo nhất định bằng nhiễu Thượng Hải trắng mà viền đen. Cổ áo sẽ có hoa thị, cánh trắng cũng viền đen ! Mũ mấn cũng thế ! Trắng viền đen nổi hơn đen viền trắng.
Bà Phó Đoan khen:
– Thế thì nhất! Thế thì ai cũng muốn có trở !
(Trích Số đỏ, Vũ Trọng Phụng, Tổng tập văn học Việt Nam, tập 29, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000, 2016, tr.451, 452)
Trả lời các câu hỏi từ 1 đến 5:
Câu 1. Xác định ngôi kể và điểm nhìn trong đoạn trích.
Câu 2. Chỉ ra câu nói của cụ cố Hồng được lặp lại trong đoạn trích.
Câu 3. Tác dụng của phép tu từ nói mỉa trong câu văn sau: Người nào cũng đã lên gác chỗ có giường cụ cố tổ, vén màn nhìn vào rồi rón rén lui ra chạy ù xuống nhà dưới, cho thế là xong cái bổn phận đi thăm một người ốm nặng. Họ xúm nhau lại uống nước, hút thuốc, chuyện trò vui vẻ lắm, vì bệnh nhân mà chết thì thực là đáng mừng cho họ. Do thế, người ta bàn soạn y như trong nhà đã có người chết rồi, chứ không phải chỉ có người ốm.
Câu 4. Nêu chủ đề chính của đoạn trích
Câu 5. Qua đoạn trích, hãy nêu bài học có ý nghĩa nhất với anh/chị
Đáp án
Câu 1. Xác định ngôi kể và điểm nhìn trong đoạn trích.
→ Ngôi kể thứ ba, điểm nhìn từ bên ngoài (người kể giấu mình, quan sát khách quan).
Câu 2. Câu nói của cụ cố Hồng được lặp lại trong đoạn trích?
→ “Biết rồi! Khổ lắm! Nói mãi!”
Câu 3. Tác dụng của phép tu từ nói mỉa trong câu văn được nêu?
→
- Các từ ngữ mang tính mỉa mai: “thế là xong cái bổn phận”, “xúm nhau lại”, “trò chuyện vui vẻ lắm”, “bệnh nhân mà chết thì thực là đáng mừng”.
- Tác dụng:
- Vạch trần sự giả dối, vô cảm của những kẻ mang danh trí thức, thân thích.
- Tố cáo sự suy đồi đạo đức, sự đảo lộn giá trị trong xã hội đương thời.
Câu 4. Chủ đề chính của đoạn trích?
→
- Phơi bày bộ mặt bất nhân, giả dối của tầng lớp thượng lưu thành thị.
- Lên án sự băng hoại đạo đức, sự rạn vỡ tình thân trong xã hội thực dân nửa phong kiến.
Câu 5. Bài học có ý nghĩa nhất rút ra từ đoạn trích?
→
- Cần sống có đạo đức, biết yêu thương và trân trọng gia đình.
- Không để vật chất, danh lợi làm lu mờ nhân cách và tình người.
- Hãy sống chân thành, tử tế để giữ gìn giá trị đạo đức trong xã hội.
Thông tin về tác giả
Vũ Trọng Phụng (1912–1939) là một trong những nhà văn hiện thực phê phán xuất sắc nhất của văn học Việt Nam hiện đại. Ông sinh tại Hà Nội, mất khi mới 27 tuổi, nhưng để lại nhiều tác phẩm có giá trị lớn về nghệ thuật và tư tưởng.
🔹 Những dấu ấn nổi bật:
- Tác phẩm tiêu biểu: Số đỏ, Giông tố, Làm đĩ, Lục xì…
- Văn phong sắc sảo, trào phúng, giàu tính hiện thực.
- Ông được mệnh danh là “ông vua phóng sự đất Bắc”, người đã phơi bày những mảng tối của xã hội thực dân nửa phong kiến với giọng văn châm biếm sâu cay.
Vũ Trọng Phụng đã góp phần làm nên diện mạo độc đáo cho văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX, với những tác phẩm vừa hài hước, vừa đầy tính phản biện xã hội.
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6. Vì sao cụ bà lại muốn tổ chức đám ma theo cả lối cổ và lối mới?
→ Vì cụ muốn thỏa mãn sở thích cá nhân, đồng thời thể hiện sự sính lễ nghi, hình thức, chạy theo thời thượng một cách lố bịch.
Câu 7. Hình ảnh “thằng xe” có vai trò gì trong đoạn trích?
→ Là nhân vật phụ nhưng góp phần làm nổi bật sự lố lăng, phi lý trong sinh hoạt của gia đình cụ Hồng, đồng thời tăng tính hài hước, trào phúng cho đoạn văn.
Câu 8. Cụm từ “muốn pha trò” trong đoạn trích có ý nghĩa gì?
→ Gợi cảm giác trớ trêu, bi hài: tang gia – vốn là chuyện buồn – lại trở thành dịp để người ta vui vẻ, bàn tính, khoe mẽ, khiến không khí tang lễ trở thành một vở hài kịch.
Câu 9. Nhân vật Văn Minh và vợ thể hiện điều gì về lối sống của tầng lớp thị dân mới?
→ Họ sống thực dụng, chạy theo thời trang, vật chất, thiếu tình cảm gia đình, sẵn sàng vui mừng trước cái chết của người thân để thỏa mãn lợi ích cá nhân.
Câu 10. Theo em, vì sao tác phẩm Số đỏ vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay?
→ Vì nó phản ánh sâu sắc những vấn đề đạo đức, xã hội mà đến nay vẫn còn hiện hữu: sự giả dối, thực dụng, chạy theo hình thức, sự xuống cấp của tình thân và nhân cách con người.
