Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau
NHỮNG NGÀY THƠ ẤU
(Trích)
-Nguyên Hồng-
Mặt sau cái bìa lịch đã kín chữ rồi! Mỗi lần đau tủi, căm hờn tôi đều biên vào mặt bìa vài dòng thật nhỏ, viết bằng một thứ chữ riêng chỉ mình tôi đọc hiểu thôi, tóm tắt ngày tháng và những sự việc, những nỗi niềm, những ý nghĩ của tôi:
[…]
Ngày 20-11-1931, giá ai cho tôi một xu nhỉ? Chỉ một xu thôi! Để tôi mua xôi hay bánh khúc. Giời rét thế này, đi học một mình, vừa đi vừa cắn ngon xiết bao? Không! Không có ai cho tôi cả. Vì người ta có phải là mẹ tôi đâu!
Ngày 1-12-1931, cậu ơi! Sống khôn chết thiêng cậu có biết cho con không ? Mà con cầu xin cậu lẽ nào cậu lại không nhận lời con ? Cậu phù hộ cho con được lấy một hào thôi. Con đói lắm cậu ạ! Trời lại mưa rét quá.
[…]
Ngày 4-12-1931, con cháu nọ nó là gì mà không sai? Một trinh vừa muối vừa tương cũng đến mình vác bát đi mua. Đi học về đói mờ cả mắt, sắp cất bát cơm và mà phải đặt xuống, nghĩ mà rơi nước mắt. Mẹ ơi! Sao mẹ đi lâu thế? Mãi chẳng thấy mẹ về?
[…]
Có một lần bà tôi lạy van hết chỗ này đến chỗ khác mới cầm cái áo the độc nhất còn lại để mặc đi lễ được một đồng bạc thì giả ngay tiền quà cho đứa con gái con cô tôi hết sáu hào, và, còn mua thêm cho hai gắp chả và bún nữa. Lúc ấy cơm nước đã sẵn sàng. Nhưng tôi vừa mới cất lời hỏi xin chưa dám nói là xin gì thì bị hất ngay tay đi. Tôi vừa khóc vừa ghi vào bìa lịch.
(“Trong đêm đông”, trích “Những ngày thơ ấu”, Nguyên Hồng, NXB Văn học, 2021, tr. 57-60)
Trả lời các câu hỏi:
Câu 1: Đoạn văn bản trên được kể theo ngôi kể nào?
Câu 2: Nhân vật “tôi” trong đoạn văn bản trên đã kể lại những sự việc gì?
Câu 3: Nỗi niềm của chú bé Hồng khi chịu cảnh đói khát trong đoạn văn sau là gì?
Ngày 20-11-1931, giá ai cho tôi một xu nhỉ? Chỉ một xu thôi! Để tôi mua xôi hay bánh khúc. Giời rét thế này, đi học một mình, vừa đi vừa cắn ngon xiết bao? Không! Không có ai cho tôi cả. Vì người ta có phải là mẹ tôi đâu!
Câu 4: Anh/ chị hiểu như thế nào về thành ngữ “sống khôn chết thiêng”?
Câu 5: Theo anh/chị, tình yêu thương có vai trò như thế nào đối với trẻ thơ? (Trả lời câu hỏi trong khoảng 5-7 dòng)
Đáp án
Câu 1: Đoạn văn bản trên được kể theo ngôi kể nào?
→ Ngôi thứ nhất (nhân vật xưng “tôi”).
Câu 2: Nhân vật “tôi” trong đoạn văn bản trên đã kể lại những sự việc gì?
→ Nhân vật kể lại việc bị bỏ đói (20-11 và 1-12-1931), bị bắt nạt và phải đi mua đồ ăn cho người khác (4-12-1931), bị từ chối khi xin ăn dù trong hoàn cảnh khốn khó.
Câu 3: Nỗi niềm của chú bé Hồng khi chịu cảnh đói khát trong đoạn văn ngày 20-11-1931 là gì?
→ Cậu bé mong có một xu để mua xôi hay bánh khúc, nhớ mẹ tha thiết, cảm thấy buồn tủi và cô đơn vì không ai giúp đỡ.
Câu 4: Anh/chị hiểu như thế nào về thành ngữ “sống khôn chết thiêng”?
→ Thành ngữ này thể hiện niềm tin rằng người đã khuất nếu khi sống là người hiểu biết, thì khi chết sẽ trở nên linh thiêng, có thể phù hộ, chứng giám cho người sống. Đây là lời cầu khẩn đầy hy vọng của người sống gửi đến người đã mất.
Câu 5: Theo anh/chị, tình yêu thương có vai trò như thế nào đối với trẻ thơ?
→ Tình yêu thương là nền tảng giúp trẻ cảm thấy an toàn, tự tin và hạnh phúc. Nó nuôi dưỡng tâm hồn trẻ, khuyến khích trẻ khám phá thế giới, phát triển trí tuệ và cảm xúc. Thiếu tình yêu thương, trẻ dễ rơi vào trạng thái cô đơn, tổn thương và mất niềm tin vào cuộc sống.
Thông tin về tác giả
- Tên thật: Nguyễn Nguyên Hồng
- Năm sinh – mất: 1918 – 1982
- Quê quán: Thành phố Nam Định, sau sống và gắn bó với Hải Phòng
- Phong cách sáng tác: Nguyên Hồng là nhà văn tiêu biểu của văn học hiện thực Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Ông thường viết về những số phận nhỏ bé, bất hạnh trong xã hội, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.
- Tác phẩm tiêu biểu: “Những ngày thơ ấu”, “Bỉ vỏ”, “Cửa biển”, “Làng quê yêu dấu”…
- Đóng góp: Nguyên Hồng là người mở đường cho dòng văn học viết về tuổi thơ và những thân phận bị bỏ rơi, bị chà đạp, nhưng vẫn giữ được phẩm chất tốt đẹp và khát vọng sống.
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6: Việc ghi lại những dòng chữ nhỏ trên bìa lịch có ý nghĩa gì với nhân vật “tôi”?
→ Đó là cách để nhân vật lưu giữ cảm xúc, giải tỏa nỗi đau, và tự an ủi bản thân trong hoàn cảnh thiếu thốn tình thương.
Câu 7: Qua đoạn trích, em cảm nhận được điều gì về tuổi thơ của Nguyên Hồng?
→ Tuổi thơ của ông đầy cơ cực, thiếu thốn cả vật chất lẫn tình cảm, nhưng cũng rất giàu cảm xúc và nghị lực.
Câu 8: Hình ảnh người bà trong đoạn trích gợi cho em suy nghĩ gì?
→ Người bà hiện lên vừa đáng thương vừa đáng trách: bà cố gắng xoay sở trong nghèo khó nhưng lại thiên vị, không dành sự quan tâm cho cháu mình.
Câu 9: Vì sao nhân vật “tôi” lại nhớ mẹ trong những lúc đói khát và tủi hờn?
→ Vì mẹ là biểu tượng của tình yêu thương, là chỗ dựa tinh thần duy nhất mà cậu bé khao khát có được trong những lúc khốn cùng.
Câu 10: Em học được bài học gì từ đoạn trích này?
→ Bài học về sự đồng cảm với những số phận bất hạnh, về giá trị của tình yêu thương trong gia đình, và về nghị lực vượt qua khó khăn của con người.
