Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc đoạn trích sau:
Khác với ông Hàm, Thủ là người có mã, cao ráo trắng trẻo. Với bộ quần áo pi-gia-ma kẻ sọc như công chức. Thủ đang tưới cây ngoài vườn, đã bỏ ô- roa đi vào. Thấy Hàm đang giở ngày giờ tối thế này, Thủ biết là có việc cần. Mặc dù là bí thư quyền hành cao nhất xã, lại được học hành khá chu đảo từ bé, chứ không bị thiệt thòi như hai ông anh là Hàm và Long. Ông Long bây giờ làm công nhân trên khu gang thép cũng chỉ học hành chữ tác chữ tộ; vì khi Hàm và Long vừa lớn thì gặp ngay cái đận ông Trịnh Bá Hoành bán cả ruộng vườn để lao vào cuộc đen đỏ tranh giành cải chức lý trưởng với Vũ Đình Đại. Thật là một phen liểng xiêng. Vài năm sau gia đình mới hồi lực, có bát ăn bát để thì vừa lúc Thủ tới tuổi cắp sách đến trường. Thế là Thủ cứ đường quang lỗi rộng mà tiến. Dầu vậy chưa bao giờ Thủ dám trái lời ông anh cả. Người trưởng họ có một thứ quyền lực riêng. Không chỉ là trong gia đình ngay công việc của Thủ. Hàm cũng giữ vai trò cố vấn đặc biệt. Hôm đại hội Đảng bộ, các chi họ hồi hộp đến thắt tim khi đến mục bầu Đảng ủy mới. Rất nhiều không có chức trách gì cũng thập thò lảng vàng đến săn tin. Phải bầu đến vòng ba, tối mịt mới xong. Thủ vừa về đến nhà đã thấy ông Hàm ngồi chờ.
– Chú cao phiếu nhất phải không?
Ông Hàm hỏi thế, tức là chúc mừng đấy, nhưng mặt vẫn lạnh như tiền.
Ông nói tiếp:
– Lại đúng dịp ông Đảng về hưu đợt này, vậy chú phải thay chân ông ấy giữ ngay lấy cải triện đỏ, tức rằng là phải làm bí thư. Chứ còn chủ tịch cũng chỉ là thử triện xanh! Thằng Tùng nhà Sang cũng trúng hả? Chỉ cho nà chân chạy ngoài, hữu danh và thực thôi!
Lúc ấy Thủ đang đẩy phấn chấn vì đắc cử, đến mức không còn thấy ai là đối kháng với mình, nên lòng dạ bỗng thành dễ dãi. Với lại Thủ vốn thuộc dạng người cải lương, dễ bằng lòng và dễ chấp nhận.
– Thực ra thằng Tùng cũng được chứ không đến nỗi nào đâu. Nó còn chất lính bộc trực thẳng thắn, với công việc thi xốc vác
Ông Hàm nghiêm ngay mặt, kịp thời nhắc nhở Thủ đang nói khôn nói dại những gì.
– Được là được thế nào! Rau nào sâu ấy! Hãy giao cờ vào tay nó xem, gai ngạnh sẽ mọc ra ngay!
Gáo nước lạnh của Hàm đã làm Thủ tỉnh cơn say, và Tùng đã được phê chuẩn làm xã đội trưởng ngày sau đấy, chứ không phải chờ đến tuần sau họp Đảng ủy mới phân công, để mỗi năm cho nó dẫn đám thanh niên ra đôi nằm chổng mông lên mà nheo mắt bóp cò khan vào mấy cái bia giấy!
Hôm nay ông cố vấn sẽ chỉ thị gì đây! Thủ rửa chân tay đàng hoàng rồi mới vào nhà. Hàm hỏi ngay:
– Chú định thể nào về cái việc ấy?
Vừa hạ giọng vào chuyện. Hàm vừa thu hai bàn chân ngắn và to bè lên đi-văng. Thủ tráng ấm pha trà, cũng nói nhỏ để hai anh em vừa đủ nghe:
– Em cũng chưa định. Theo bác nên thế nào?
– Chả nhẽ chịu thua nó à?
Hàm tự rót nước ra chiếc chén hạt mít, hỏi thủng thẳng. Đó là cách nói chuyện riêng với nhau của hai anh em nhà này. Họ thường nói nửa vời, mù mờ rời rạc như vậy. Nếu có ai nghe được cũng chịu chết không hiểu họ nói gì, ám chỉ ai. Nhưng với Thủ thì anh biết ngay cái việc ấy và nó ở đây là chỉ ông Phúc và cái việc kiện cáo của ông ta khiến xã phải chôn lại lão Quềnh. Phúc đã thắng 1 – 0! Cứ đà này Phúc còn dở dói những gì nữa?
– Tôi đã nghĩ ra cách rồi – Hàm chiêu từng ngụm nước nhỏ như nhắp rượu, rồi vẫn với giọng nhát một, ông công bố kế hoạch phản công:
– Lấy độc trị độc, mỡ nó rán nó! Lại dùng ngay cách lão Phúc đã bắt các chú chôn đi chôn lại lão Quềnh – Tức rằng là… đào mộ?
Thủ quay sang sửng sốt. Bởi ở đây dạo đã lâu có hai nhà thù nhau, bên nhà yếu lực không đủ sức đánh lại đã dùng cách khủng khiếp này.
Hàm vẫn thủng thẳng:
– Có gì mà chú đã tái mào lên như thế! Nó muốn cưa đốt đục suốt, thì sẽ được người ta đục thẳng vào cây nóc nhà nó! Đây là dịp tốt để lấy âm trị dương. Phen này tôi sẽ yểm cho cả họ nhà nó
không ngóc lên được! Đào lên, lấy ván, lật sấp bố nó xuống! Còn cỗ ván dổi tôi sẽ đóng một bộ sa-lông thật mốt, rồi tìm cách bán cho chính anh em họ hàng nhà nó!
Thủ đã thấy ớn khắp người, ngập ngừng:
– Nhưng mà…
Hàm biết thóp ngay ông em chỉ được cái võ mồm, quen phòng xa giữ gìn, mà cũng là phòng cho mỗi cái thân hắn thôi! Hàm càng hạ giọng tới mức lào thào:
– Ngày thầy mất, chú với chú Long còn chưa nghĩ được đến đầu đến đũa, nên thầy chỉ dặn riêng tôi..
Rồi ông Hàm trang nghiêm kể với giọng rin rít về bức tranh thờ Hổ thần của nhà ông bị chọc mắt, bị bôi bẩn và những lời chỉ dẫn của ông bố trong quyển vở giấy giang về cách lấy âm trị dương thế nào, rồi để tránh phản hồi trở lại thì trước khi hạ cuốc phải đọc bài tạ thần ra sao. Thủ ngồi cứng người, tay cầm chén nước mà quên cả uống.
(Trích Tiểu thuyết Mảnh đất lắm người nhiều ma, Nguyễn Khắc Trường, NXB Văn hoá thông tin)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Xác định ngôi kể trong đoạn trích.
Câu 2. Chỉ ra các thành ngữ xuất hiện trong đoạn trích.
Câu 3. Trong đoạn trích, ông Hàm dự định trả thù phe họ Vũ của ông Phúc bằng cách nào? Nêu nhận xét của em về việc trả thủ này.
Câu 4. Tác giả đã phơi bày thực trạng nào của xã hội nông thôn Việt Nam trong thời kì đổi mới.
Câu 5. Qua đoạn trích, anh/chị hãy nhận xét về bức tranh nông thôn Việt Nam trong thời kì đổi mới.
Đáp án
Câu 1. Xác định ngôi kể trong đoạn trích.
→ Ngôi thứ ba.
Câu 2. Chỉ ra các thành ngữ xuất hiện trong đoạn trích.
→ “Lấy độc trị độc”, “Mỡ nó rán nó”.
Câu 3. Ông Hàm dự định trả thù phe họ Vũ của ông Phúc bằng cách nào? Nhận xét về hành động đó.
→
- Ông Hàm dự định trả thù bằng cách đào mộ, lật xác, lấy ván đóng sa-lông rồi bán cho chính họ hàng nhà đối thủ.
- Đây là cách trả thù thâm độc, mang tư duy phong kiến, gia trưởng, thể hiện sự cổ hủ, lạc hậu và tàn nhẫn.
Câu 4. Tác giả đã phơi bày thực trạng nào của xã hội nông thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới?
→ Phơi bày hiện trạng tiêu cực: con người đấu đá, thù hằn, lừa lọc nhau vì mối quan hệ dòng tộc, quyền lực và lợi ích cá nhân.
Câu 5. Nhận xét về bức tranh nông thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới qua đoạn trích.
→
- Bức tranh nông thôn hiện lên với những mâu thuẫn dòng tộc phức tạp, sự tha hóa của những người có chức quyền.
- Quan hệ giữa người với người trở nên tàn bạo, thậm chí nhân danh chính quyền để thực hiện những thủ đoạn độc ác, trắng trợn.
Thông tin về tác giả
Nguyễn Khắc Trường (sinh năm 1938) là một nhà văn nổi tiếng của văn học Việt Nam hiện đại. Ông sinh tại Thái Bình, từng là giáo viên, sau đó chuyển sang viết văn và công tác tại Hội Nhà văn Việt Nam.
🔹 Những dấu ấn nổi bật:
- Tác phẩm tiêu biểu: “Mảnh đất lắm người nhiều ma” – tiểu thuyết nổi tiếng phản ánh sâu sắc hiện thực nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới.
- Văn phong của ông giàu chất hiện thực, sắc sảo, có chiều sâu tâm lý, thường khai thác những mâu thuẫn xã hội, đặc biệt là ở nông thôn.
Nguyễn Khắc Trường đã góp phần làm phong phú thêm dòng văn học phản ánh hiện thực, giúp người đọc nhận diện rõ hơn những vấn đề nhức nhối trong đời sống xã hội.
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6. Nhân vật Thủ có vai trò gì trong đoạn trích?
→ Là bí thư xã, người có quyền lực nhưng lại bị chi phối bởi anh trai, thể hiện sự yếu đuối, dễ bị thao túng.
Câu 7. Hành động của ông Hàm phản ánh điều gì về tư duy của một bộ phận người dân nông thôn?
→ Phản ánh tư duy bảo thủ, phong kiến, lấy thù hận làm động lực hành động, thiếu tính nhân văn và pháp lý.
Câu 8. Vì sao ông Hàm lại có ảnh hưởng lớn đến Thủ dù không giữ chức vụ?
→ Vì ông là người trưởng họ, mang quyền lực tinh thần và truyền thống, khiến Thủ luôn phải nể sợ và nghe theo.
Câu 9. Tác giả sử dụng giọng điệu như thế nào để thể hiện nội dung?
→ Giọng điệu mỉa mai, lạnh lùng, xen lẫn sự châm biếm để phơi bày sự thật trần trụi và phản ánh hiện thực xã hội.
Câu 10. Nếu là Thủ, bạn sẽ xử lý tình huống trả thù như thế nào?
→ Em sẽ chọn cách đối thoại, giải quyết bằng pháp luật, không để thù hận chi phối hành động, giữ gìn đạo đức và uy tín cá nhân.
