ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản:
Mẹ (Bằng Việt)
Con bị thương, nằm lại một mùa mưa
Nhớ dáng mẹ ân cần mà lặng lẽ
Nhà yên ắng, tiếng chân đi rất nhẹ,
Gió từng hồi trên mái lá ùa qua.
Nhớ vườn cây che bóng kín sau nhà
Trái chín rụng suốt mùa thu lộp độp
Những dãy bưởi sai, những hàng khế ngọt,
Nhãn đầu mùa, chim đến bói lao xao…
Con xót lòng, mẹ hái trái bưởi đào
Con nhạt miệng, có canh tôm nấu khế
Khoai nướng, ngô bung, ngọt lòng đến thế
Mỗi ban mai toả khói ấm trong nhà.
Ba con đầu đi chiến đấu nơi xa
Tình máu mủ mẹ dồn con hết cả,
Con nói mớ những núi rừng xa lạ
Tỉnh ra rồi, có mẹ, hoá thành quê!
(Trích Mẹ, Bằng Việt, Tác phẩm chọn lọc, NXB Hội Nhà Văn, tr.124)
Chú thích:
Bằng Việt tên khai sinh là Nguyễn Việt Bằng, ông sinh năm 1941, quê ở huyện Thạch Thất, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Bằng Việt làm thơ từ những năm 60 và thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành từ thời chống Mĩ. Thơ Bằng Việt đến với người đọc một cách tự nhiên, dễ chịu, tình cảm sâu lắng và da diết.
Bài thơ Mẹ được Bằng Việt sáng tác vào năm 1972, vào thời điểm ông tham gia công tác ở chiến trường Bình Trị Thiên, với tư cách là một phóng viên chiến trường. Sau đó, nhà thơ bị thương, ông được những người mẹ hậu phương chăm sóc tận tình, yêu thương hết mực. Cảm động trước tình cảm của những người mẹ miền Nam ấy, ông đã sáng tác bài thơ Mẹ như một lời tri ân sâu sắc đến người “Mẹ” đặc biệt này.
Đoạn trích là bốn khổ thơ đầu của bài thơ “Mẹ”.
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1 (0.5 điểm). Xác định thể thơ của đoạn thơ trên.
Câu 2 (0.5 điểm). Tìm trong văn bản những hình ảnh người con đã nhớ đến khi bị thương nằm lại mùa mưa.
Câu 3 (1.0 điểm). Nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ được sử dụng khổ thơ thứ hai trong đoạn thơ trên.
Câu 4 (1.0 điểm). Em hãy nêu ý nghĩa ý nghĩa của hai câu thơ:
Con nói mớ những núi rừng xa lạ
Tỉnh ra rồi, có mẹ, hoá thành quê!
Câu 5 (1.0 điểm). Em hãy nhận xét về tình cảm của tác giả đối với người mẹ miền Nam được thể hiện trong đoạn trích. Từ đó rút ra một thông điệp có ý nghĩa nhất với em sau khi đọc đoạn thơ.
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
Câu 1 (0,5 điểm):
➡ Thể thơ của đoạn văn là thể thơ tám chữ.
Câu 2 (0,5 điểm):
Khi bị thương nằm lại mùa mưa, người con nhớ đến những hình ảnh:
– Dáng mẹ ân cần;
– Nhà yên ắng, tiếng chân đi rất nhẹ;
– Gió từng hồi trên mái lá ùa qua;
– Vườn cây che bóng kín sau nhà;
– Những dãy bưởi sai, những hàng khế ngọt, nhãn đầu mùa;
– Chim đến bói lao xao.
Câu 3 (1,0 điểm):
Biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ thứ hai là biện pháp liệt kê với các hình ảnh: vườn cây che bóng kín sau nhà, những dãy bưởi sai, những hàng khế ngọt, nhãn đầu mùa, …
➡ Tác dụng của biện pháp liệt kê là gợi lên những hình ảnh gần gũi, thân thuộc trong khu vườn của mẹ, từ đó xây dựng một khung cảnh yên ả, thanh bình, làm dịu nhẹ nỗi đau và nổi nhớ trong lòng người con.
Câu 4 (1,0 điểm):
➡ Hai câu thơ “Con nói mớ những núi rừng xa lạ / Tỉnh ra rồi, có mẹ, hoá thành quê!” có sức khái quát lớn.
– Mẹ không chỉ là một cá nhân mà còn là đại diện cho bao bà mẹ miền Nam khác hết lòng thương yêu chiến sĩ như con đẻ.
– Tình thương yêu mẹ dành cho người chiến sĩ đã khiến mảnh đất xa lạ trở nên gắn bó, thân thuộc như chính quê hương mình, mang lại sự ấm áp, an toàn cho người con giữa gian khó.
Câu 5 (1,0 điểm):
– Tác giả thể hiện tình cảm trân trọng, biết ơn sâu sắc đối với người mẹ miền Nam qua những hình ảnh ân cần, chăm sóc chu đáo và tình thương vô bờ bến.
– Đoạn thơ là lời ghi nhớ suốt đời của tác giả về những tình cảm sâu đậm và thiêng liêng mà người mẹ miền Nam đã dành cho mình.
➡ Thông điệp ý nghĩa nhất rút ra là:
– Tình mẫu tử thiêng liêng, là nguồn sức mạnh tinh thần vô giá giúp con vượt qua gian khổ.
– Tình cảm quân dân gắn bó như máu thịt, góp phần tạo nên sức mạnh chiến đấu và tinh thần đoàn kết trong thời chiến.
– Sự hi sinh và lòng yêu thương của những người mẹ hậu phương là động lực to lớn để chiến sĩ vững bước trên trận tuyến, là minh chứng cho sức mạnh của tình người trong những hoàn cảnh khó khăn nhất.
– Đoạn trích không chỉ là lời ca ngợi tình mẹ mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của tình yêu thương và sự sẻ chia trong cuộc sống, nhất là trong những thời điểm thử thách của dân tộc.
Đoạn trích thể hiện tình cảm trân trọng và biết ơn sâu sắc của tác giả đối với người mẹ miền Nam. Qua những hình ảnh ân cần, chu đáo và yêu thương, tác giả ghi nhớ suốt đời những tình cảm thiêng liêng mà mẹ đã dành cho mình trong những ngày tháng gian khó. Tình mẫu tử trong hoàn cảnh chiến tranh trở nên thiêng liêng và là nguồn sức mạnh tinh thần vô giá, giúp người con vượt qua mọi thử thách. Đồng thời, đoạn thơ cũng phản ánh tình quân dân gắn bó keo sơn như máu thịt, góp phần tạo nên sức mạnh chiến đấu và sự đoàn kết bền vững trong thời kỳ kháng chiến. Sự hy sinh và tình yêu thương của người mẹ hậu phương không chỉ là động lực to lớn để chiến sĩ vững bước trên trận tuyến mà còn là minh chứng cho sức mạnh của tình người, của lòng nhân ái trong những hoàn cảnh khó khăn nhất. Qua đó, đoạn trích nhắc nhở chúng ta luôn trân trọng và giữ gìn những giá trị thiêng liêng của tình yêu thương và sự sẻ chia trong cuộc sống, đặc biệt trong những thời điểm thử thách của dân tộc.
