- PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Đọc văn bản sau:
Bây giờ hãy thử mang giá trị của con người ra so sánh thử xem? Chẳng phải là tất cả đều bình đẳng đó sao? Nhưng “bình đẳng” ở đây không có nghĩa là người nào cũng phải có điều kiện sống ngang nhau, mà “bình đẳng” ở đây có nghĩa là ai ai cũng đều có quyền lợi ngang nhau, vì chúng ta đều là con người cả.
Nếu nói về điều kiện sống thì có người giàu người nghèo; kẻ mạnh, kẻ yếu, người thông minh, người đần độn. Có người sinh ra thuộc tầng lớp lãnh chúa, quý tộc, ở trong lâu đài, biệt thự, ăn ngon mặc đẹp, thì cũng có người sinh ra phải đi làm thuê làm mướn, sống trong hang cùng ngõ hẻm, hằng ngày chỉ đủ vắt mũi bỏ miệng. Bằng tài năng, có người trở thành chính khách, thành doanh nhân tầm cỡ có thể xoay chuyển thế gian, thì cũng có người chỉ có trí tuệ vừa phải, buôn bán lặt vặt, đến đâu hay đó. Có lực sĩ, có đô vật Sumo lực lưỡng thì cũng có công tử bột, thiếu nữ liễu yếu đào tơ. Mỗi người mỗi vẻ, nhưng quyền lợi cơ bản với tư cách là con người thì ai cũng như ai, hoàn toàn ngang nhau.
Vậy thì thế nào là quyền lợi của con người? Đó chính là quyền được coi trọng sinh mạng, quyền bảo vệ tài sản, quyền được tôn trọng nhân cách và danh dự.
Kể từ khi sinh ra con người trên thế giới này, Trời đã truyền cho con người năng lượng thể xác và tinh thần, đã quy định rõ ai cũng có quyền sống. Không kẻ nào được phép xâm phạm quyền lợi đó. Sinh mạng của lãnh chúa cũng quý giá như sinh mạng của người làm thuê. Ý thức bảo vệ đống gia tài khổng lồ của các nhà tư bản kếch sù cũng không khác gì ý thức bảo vệ đồng vốn ít ỏi của những người buôn bán lặt vặt. (…)
Dân cày có thể khác với địa chủ về điều kiện sống nhưng không khác về quyền lợi. Dẫm phải gai, người dân kêu đau, không lẽ cũng dẫm phải gai mà địa chủ bảo không đau. Ăn của ngon, chủ đất khen ngon, không lẽ cùng ăn của ngon mà dân làm thuê cuốc mướn chê dở.
Đã là người thì ai cũng muốn ăn ngon mặc đẹp, có nhà cao cửa rộng và chẳng có ai lại muốn khổ cả. Âu cũng là lẽ thường.
Người nắm quyền lực vừa có tiền vừa có thế, người nông dân thì lại vừa nghèo vừa yếu thế. Phải thừa nhận rằng ở trên cõi đời có người mạnh người yếu, người giàu người nghèo, có sự khác biệt trong điều kiện sống. Nhưng việc cậy thế vì có tiền, có quyền, lợi dụng sự hơn kém trong điều kiện sinh hoạt để chèn ép người nghèo yếu, chính là hành vi xâm phạm đến quyền lợi của người khác. Kẻ yếu có cách của kẻ yếu, họ sẽ tự bổ khuyết cho họ. Không có sự chèn ép nào tệ hại hơn việc sử dụng quyền thế để ức hiếp những người nghèo yếu.
(Trích Khuyến học, Fukuzawa Yukichi, Nxb Thế giới, Tp.HCM, 2021, tr.41-42)
Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5 (trình bày ngắn gọn):
Câu 1. Văn bản trên viết về vấn đề gì? (0,5 điểm)
Câu 2. Văn bản trên có mấy luận điểm? Đó là những luận điểm nào? (0,5 điểm)
Câu 3. Nhận xét về sự kết hợp giữa lí lẽ và bằng chứng ở văn bản trên? (1,0 điểm)
Câu 4. Chỉ ra mục đích, thái độ của người viết được thể hiện trong văn bản? (1,0 điểm)
Câu 5. Theo anh/chị, vấn đề bình đẳng về quyền lợi giữa người với người mà tác giả đặt ra trong văn bản có còn ý nghĩa đối với xã hội hôm nay không? Vì sao? (1,0 điểm)
Đáp án
Câu 1. Văn bản trên viết về vấn đề gì?
Đáp án:
Văn bản bàn luận về sự bình đẳng trong quyền lợi giữa con người với con người, bất kể sự khác biệt về điều kiện sống.
Câu 2. Văn bản trên có mấy luận điểm? Đó là những luận điểm nào?
Đáp án:
Văn bản có hai luận điểm chính:
- Luận điểm 1: Con người sinh ra trong những điều kiện sống khác nhau.
- Luận điểm 2: Dù khác biệt về hoàn cảnh, con người vẫn phải được bình đẳng về quyền lợi.
Câu 3. Nhận xét về sự kết hợp giữa lí lẽ và bằng chứng trong văn bản
Đáp án:
- Tác giả kết hợp lí lẽ và dẫn chứng một cách chặt chẽ, giúp tăng tính thuyết phục cho lập luận.
- Ví dụ: Khi nói về sự khác biệt trong điều kiện sống, tác giả đưa ra các hình ảnh cụ thể như người giàu – người nghèo, quý tộc – người làm thuê, người thông minh – kẻ đần độn.
- Khi bàn về quyền lợi bình đẳng, tác giả sử dụng những dẫn chứng gần gũi như: giẫm phải gai thì ai cũng đau, ăn món ngon thì ai cũng thấy ngon. Những ví dụ này làm nổi bật tính phổ quát của quyền con người.
Câu 4. Chỉ ra mục đích và thái độ của người viết trong văn bản
Đáp án:
- Mục đích: Thuyết phục người đọc rằng mọi con người, dù khác biệt về hoàn cảnh, đều xứng đáng được hưởng quyền lợi ngang nhau.
- Thái độ:
- Ủng hộ mạnh mẽ sự bình đẳng về quyền lợi giữa các cá nhân.
- Phê phán xã hội phân biệt giai cấp, giàu nghèo, dẫn đến bất công và xâm phạm quyền con người.
Câu 5. Vấn đề bình đẳng về quyền lợi giữa người với người có còn ý nghĩa trong xã hội hôm nay không? Vì sao?
Đáp án:
Vấn đề bình đẳng về quyền lợi vẫn giữ nguyên giá trị trong xã hội hiện đại. Dù xã hội đang hướng đến sự công bằng, vẫn tồn tại những biểu hiện phân biệt đối xử, khiến người nghèo, người yếu thế bị hạn chế hoặc tước đoạt quyền lợi. Việc đề cao bình đẳng là cách để xây dựng một cộng đồng văn minh, nhân đạo và phát triển bền vững.
Thông tin về tác giả
Fukuzawa Yukichi (1835–1901) là nhà tư tưởng, nhà giáo dục và nhà cải cách nổi tiếng của Nhật Bản thời Minh Trị. Ông được xem là người đặt nền móng cho tư tưởng hiện đại hóa Nhật Bản. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Khuyến học, trong đó ông đề cao vai trò của giáo dục, tinh thần tự lập và quyền bình đẳng của con người. Với lối viết giản dị, sâu sắc, Fukuzawa Yukichi đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ về tư duy tiến bộ, nhân văn và công bằng xã hội.
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6. Theo văn bản, quyền lợi cơ bản của con người bao gồm những gì?
Trả lời:
Quyền được coi trọng sinh mạng, quyền bảo vệ tài sản, quyền được tôn trọng nhân cách và danh dự.
Câu 7. Tác giả sử dụng hình ảnh nào để làm nổi bật tính bình đẳng trong cảm nhận của con người?
Trả lời:
Hình ảnh giẫm phải gai ai cũng đau, ăn món ngon ai cũng thấy ngon – thể hiện cảm xúc và phản ứng giống nhau giữa người giàu và người nghèo.
Câu 8. Vì sao việc lợi dụng quyền thế để chèn ép người yếu lại bị lên án mạnh mẽ?
Trả lời:
Vì đó là hành vi xâm phạm quyền lợi của người khác, làm tổn hại đến phẩm giá con người và gây bất công trong xã hội.
Câu 9. Theo tác giả, sự khác biệt về điều kiện sống có làm thay đổi quyền con người không?
Trả lời:
Không. Dù điều kiện sống khác nhau, quyền con người vẫn phải được đảm bảo ngang nhau cho tất cả mọi người.
Câu 10. Là học sinh, em cần làm gì để góp phần xây dựng xã hội bình đẳng?
Trả lời:
Tôn trọng người khác, không phân biệt đối xử, lên tiếng trước bất công, và sống có trách nhiệm, nhân ái với mọi người xung quanh.
