Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau
Trời đã quá trưa. Tôi vừa về đến nhà trọ, đã thấy người nhà ông L đã sang mời. Lần này là ba. Sáng ngày đã hai lần rồi. Trước sự ân cần như vậy, ai mà có thể từ chối. Bởi tại hôm nay nhằm kỳ bình văn, tôi phải có mặt ở trường, nên còn xin khất đến chiều. Kể ra tôi với ổng không phải có thân tình gì. Vì tôi trọ học ở gần nhà ổng thành ra quen ổng. Người ta bảo với tôi rằng: Ổng rất thật thà chăm chỉ. Trước đó chừng mười lăm năm, ổng còn làm nghề cày thuê, vợ ổng thì chuyên đi ở vú sữa. Cái chính sách tiết kiệm, trong một thời kỳ khá dài, đã đưa nhà ổng lên đến bậc có máu mặt, lưng vốn ở nhà đã có gần mẫu ruộng và nửa con trâu. Trong mấy năm nay, vợ ổng đã không còn sữa, ổng cũng không được khỏe mạnh như xưa, cho nên cả hai đều tự hưu trí để cùng trông nom nhà cửa ruộng nương. Nhờ trời hồi ấy luôn luôn được mùa, vận ổng lại càng tấn tới, trong chuồng lúc nào cũng có lợn lớn, thóc lúa đủ ăn từ vụ nọ đến vụ kia. Trong cái hạnh phúc của loài người, ổng không mong gì hơn thế, nếu như làng ổng không có cái đình. Khổ vì cái làng Đ.Tr. nhà ổng tuy không phải làng văn vật, nhưng mà rất có trật tự. Bao giờ cũng vậy, ngồi chỗ trong đình làng ấy cũng như ngồi chỗ ở các rạp hát, vẫn chia ra rất nhiều lô: trên nhất là chiếu phẩm hàm, rồi đến các chiếu chức dịch, trai đinh phải ngồi vào lớp cuối cùng. Ông tuy ngoài năm chục tuổi, nhưng vẫn là hạng bạch đinh, mỗi khi ra đình, chỉ được ngồi với bọn bố cu, bố đĩ. Điều đó, ổng rất lấy làm bất mãn. Nhiều lần làng khuyết lý trưởng, phó lý, ổng đã dốc lòng định mưu lấy chút danh phận. Chỉ vì ổng không biết một thứ chữ nào, cho nên không được như nguyện. Năm nay, mái đình làng ấy có mấy chỗ dột. Dân làng cũng mong chữa lại, nhưng mà tiền công của làng chỉ vừa đủ để các hào lý đi việc quan, không còn thừa mà mua ngói. Các ông kỳ dịch liền gọi ổng ra giữa đình, để bán cho ổng cái chức “lý cựu” lấy một trăm bạc chi tiêu vào công việc tu bổ.
(Trích Góc chiếu giữa đình, Phóng sự Việc làng, Ngô Tất Tố, NXB Văn học, 2022, tr.55)
Trả lời các câu hỏi từ 1 đến 5
Câu 1. Đoạn trích được kể ở ngôi thứ mấy?
Câu 2. Theo đoạn trích, lí do nào ông L được làm chức “lý cựu”?
Câu 3. Đoạn văn “Bao giờ cũng vậy, ngồi chỗ trong đình làng ấy cũng như ngồi chỗ ở các rạp hát, vẫn chia ra rất nhiều lô: trên nhất là chiếu phẩm hàm, rồi đến các chiếu chức dịch, trai đinh phải ngồi vào lớp cuối cùng. Ông tuy ngoài năm chục tuổi, nhưng vẫn là hạng bạch đinh, mỗi khi ra đình, chỉ được ngồi với bọn bố cu, bố đĩ” phản ánh thực trạng gì của làng quê xưa?
Câu 4. Nội dung chính của đoạn trích là gì?
Câu 5. Qua đoạn trích, anh/chị hãy rút ra bài học gì cho mình trên hành trình tìm kiếm công danh cho bản thân?
Đáp án
Câu 1. Đoạn trích được kể ở ngôi thứ mấy?
→ Ngôi thứ nhất.
Điểm: 0,5
Câu 2. Theo đoạn trích, lí do nào ông L được làm chức “lý cựu”?
→ Vì các kỳ dịch cần một trăm bạc để tu sửa mái đình nên bán chức “lý cựu” cho ông L.
Điểm: 0,5
Câu 3. Đoạn văn phản ánh thực trạng gì của làng quê xưa?
→ Thiếu tinh thần dân chủ, phân biệt giai tầng, coi thường người dân không có danh phận.
Điểm: 1,0
Câu 4. Nội dung chính của đoạn trích là gì?
→
- Miêu tả quá trình ông L có được chức tước
- Phản ánh nạn mua quan bán chức ở làng quê xưa
- Phê phán thói háo danh của người nông dân
Điểm: 1,0
Câu 5. Bài học rút ra từ đoạn trích là gì?
→
- Cần lập danh chính đáng, không chạy theo danh hão
- Nỗ lực học tập, rèn luyện để thành công bằng năng lực thật
- Sống trung thực, khiêm tốn, phê phán thói háo danh
Điểm: 1,0
Thông tin về tác giả
Ngô Tất Tố (1894–1954) là nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu văn hóa nổi tiếng của Việt Nam. Ông được biết đến qua các tác phẩm phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội phong kiến, đặc biệt là đời sống nông thôn. Tác phẩm “Việc làng” là tập phóng sự tiêu biểu, trong đó truyện “Góc chiếu giữa đình” phê phán thói háo danh, nạn mua quan bán chức và sự phân biệt giai tầng trong xã hội xưa.
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6. Vì sao ông L lại khao khát có danh phận dù đã có cuộc sống ổn định?
→ Vì ông muốn được xã hội công nhận, thoát khỏi vị trí thấp kém trong làng.
Câu 7. Việc mua chức “lý cựu” cho thấy điều gì về xã hội lúc bấy giờ?
→ Cho thấy sự mục ruỗng trong hệ thống chức quyền, danh phận bị thương mại hóa.
Câu 8. Theo bạn, danh phận có phải là thước đo giá trị con người không?
→ Không. Giá trị con người nằm ở phẩm chất, năng lực, và cách sống, không phải danh vị.
Câu 9. Nếu ông L biết chữ, liệu ông có được chọn làm lý trưởng không?
→ Có thể, vì biết chữ là điều kiện cần để đảm nhiệm chức vụ, nhưng còn tùy vào uy tín và năng lực.
Câu 10. Làm thế nào để người trẻ ngày nay tránh rơi vào thói háo danh?
→ Tập trung phát triển năng lực thật, sống trung thực, không chạy theo hình thức, biết tự đánh giá bản thân.
