Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi bên dưới
Bên kia sông Đuống
Mẹ già nua còm cõi gánh hàng rong
Dăm miếng cau khô
Mấy lọ phẩm hồng
Vài thếp giấy đầm hoen sương sớm
Chợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợn
Khua giầy đinh đạp gẫy quán gầy teo
Xì xồ cướp bóc
Tan phiên chợ nghèo
Lá đa lác đác trước lều
Vài ba vết máu loang chiều mùa đông
(Trích “Bên kia sông Đuống – Hoàng Cầm)
Câu 1: Xác định thể thơ của đoạn thơ trên?
Câu 2: Trong đoạn thơ, hình ảnh người mẹ được hiện lên bằng những từ ngữ nào?
Câu 3: Xác định nội dung của những câu thơ sau:
Chợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợn
Khua giầy đinh đạp gẫy quán gầy teo
Xì xồ cướp bóc
Tan phiên chợ nghèo
Lá đa lác đác trước lều
Vài ba vết máu loang chiều mùa đông
Câu 4: Phân tích tác dụng của phép tu từ ẩn dụ trong hai câu câu thơ
Chợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợn
Khua giầy đinh đạp gẫy quán gầy teo
Câu 5: Qua đoạn thơ, tác giả muốn bày tỏ thái độ, tình cảm gì?
Đáp án
Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Bên kia sông Đuống
Mẹ già nua còm cõi gánh hàng rong
Dăm miếng cau khô
Mấy lọ phẩm hồng
Vài thếp giấy đầm hoen sương sớm
Chợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợn
Khua giầy đinh đạp gẫy quán gầy teo
Xì xồ cướp bóc
Tan phiên chợ nghèo
Lá đa lác đác trước lều
Vài ba vết máu loang chiều mùa đông
(Trích “Bên kia sông Đuống” – Hoàng Cầm)
Câu hỏi và đáp án
Câu 1: Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ nào?
→ Đáp án: Thể thơ tự do.
Câu 2: Những từ ngữ nào trong đoạn thơ đã khắc họa hình ảnh người mẹ?
→ Đáp án: Các từ ngữ “già nua”, “còm cõi” đã gợi lên hình ảnh người mẹ lam lũ, tảo tần.
Câu 3: Nêu nội dung chính của những câu thơ sau:
Chợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợn
Khua giầy đinh đạp gẫy quán gầy teo
Xì xồ cướp bóc
Tan phiên chợ nghèo
Lá đa lác đác trước lều
Vài ba vết máu loang chiều mùa đông
→ Đáp án:
- Những câu thơ tái hiện cảnh tượng tang thương của quê hương khi bị giặc xâm lược: chợ tan hoang, quán xá đổ nát, máu đổ giữa mùa đông lạnh giá.
- Qua đó, thể hiện nỗi đau đớn và sự phẫn uất của tác giả trước cảnh quê hương bị tàn phá.
Câu 4: Phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ ẩn dụ trong hai câu thơ:
Chợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợn
Khua giầy đinh đạp gẫy quán gầy teo
→ Đáp án:
- Hình ảnh “lũ quỷ mắt xanh” là ẩn dụ chỉ bọn giặc ngoại xâm, còn “quán gầy teo” là hình ảnh ẩn dụ cho những quán hàng nhỏ bé, nghèo nàn của người dân.
- Biện pháp ẩn dụ giúp nhấn mạnh sự tàn bạo của kẻ thù và nỗi xót xa của tác giả trước sự hủy diệt những giá trị bình dị, thân thương của quê hương. Đồng thời, tăng tính biểu cảm và sức gợi hình cho câu thơ.
Câu 5: Qua đoạn thơ, tác giả muốn thể hiện tình cảm, thái độ gì?
→ Đáp án:
- Tác giả bày tỏ sự căm giận sâu sắc trước tội ác của quân xâm lược.
- Đồng thời, thể hiện nỗi đau đớn, xót thương cho số phận người dân và cảnh quê hương bị tàn phá.
Thông tin về tác giả
- Tên thật: Bùi Tằng Việt (1922–2010)
- Quê quán: Việt Yên, Bắc Giang
- Phong cách sáng tác: Thơ Hoàng Cầm mang đậm màu sắc dân gian, sử dụng nhiều hình ảnh gợi cảm, giàu tính biểu tượng. Ông thường viết về quê hương Kinh Bắc, về những mất mát, đau thương của đất nước trong chiến tranh, đồng thời thể hiện tình yêu sâu sắc với văn hóa dân tộc.
- Tác phẩm tiêu biểu: “Bên kia sông Đuống”, “Lá diêu bông”, “Về Kinh Bắc”…
- Đóng góp: Là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca kháng chiến chống Pháp, Hoàng Cầm để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng bạn đọc với những vần thơ giàu cảm xúc và hình tượng nghệ thuật độc đáo.
5 câu hỏi mở rộng
Câu 6: Hình ảnh “lá đa lác đác trước lều” có ý nghĩa biểu tượng gì?
→ Đáp án: Gợi sự tiêu điều, hoang tàn của làng quê sau khi bị giặc tàn phá, đồng thời gợi cảm giác lạnh lẽo, cô quạnh.
Câu 7: Từ “xì xồ” trong đoạn thơ có tác dụng gì trong việc khắc họa kẻ thù?
→ Đáp án: “Xì xồ” là âm thanh tượng thanh mô phỏng tiếng nói của kẻ thù, góp phần làm nổi bật sự xa lạ, thô bạo và đáng sợ của chúng.
Câu 8: Vì sao tác giả lại chọn hình ảnh “vài ba vết máu loang chiều mùa đông”?
→ Đáp án: Hình ảnh này gợi sự lạnh lẽo, tang thương và bi kịch của người dân vô tội, đồng thời nhấn mạnh hậu quả tàn khốc của chiến tranh.
Câu 9: Đoạn thơ sử dụng những hình ảnh nào để đối lập giữa cái đẹp bình dị và sự tàn phá?
→ Đáp án: Hình ảnh “mẹ già nua còm cõi”, “dăm miếng cau khô”, “mấy lọ phẩm hồng” đại diện cho vẻ đẹp bình dị, trong khi “lũ quỷ mắt xanh”, “giầy đinh”, “máu loang” là biểu tượng của sự tàn phá.
Câu 10: Qua đoạn thơ, em cảm nhận được điều gì về phong cách thơ Hoàng Cầm?
→ Đáp án: Thơ Hoàng Cầm giàu chất tạo hình, sử dụng hình ảnh dân gian, ngôn ngữ giàu cảm xúc và mang đậm tình yêu quê hương, dân tộc.
