PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc đoạn trích:
Cảnh tượng Trái Đất và bầu trời vào một ngày trời quang nhìn qua cửa sổ máy bay phản lực ở độ cao khoảng 10 km so với mặt đất luôn có một vẻ đẹp rất hiếm hoi. Bầu trời, các dãy núi và các dòng sông như hoà vào nhau trong một bản giao hưởng khổng lồ phớt xanh. Tiếc là hoạ sĩ người Anh Tơn-nở (Turner), người đã một lần buộc chặt mình vào cột buồm của một con thuyền giữa bão tố để quan sát rõ hơn các màu sắc của biển động, đã không được đi máy bay và ngắm các trò chơi này của ánh sáng Mặt Trời với Trái Đất và bầu trời! Các bạn chắc đã quan sát thấy rằng, nhìn từ máy bay, bầu trời trông thẫm hơn so với nhìn từ mặt đất. Giải thích điều này thật đơn giản: ánh sáng của bầu trời được quyết định bởi lượng phân tử không khí nằm trên trục nhìn của chúng ta; càng có nhiều các phân tử không khí này, thì bầu trời càng sáng, và nó càng ít sẫm hơn. Bởi vì càng lên cao thì không khí càng loãng nên càng có ít hơn các phân tử không khí trên đường ngắm của chúng ta khi nhìn từ cửa sổ máy bay; không khí như vậy sẽ kém sáng hơn và do đó bầu trời trông sẫm hơn. Nếu bạn đẩy thí nghiệm này lên mức cực hạn, tức là loại bỏ tất cả các phân tử không khí, thì sẽ không còn ánh sáng màu lam nào được tán xạ nữa để làm sáng bầu trời và bầu trời khi đó sẽ tối đen như mực. Đây chính là điều đã xảy ra trong không gian hay trên bề mặt Mặt Trăng, nơi hoàn toàn không có không khí. Chính vì thế bầu trời mà các nhà thiên văn nhìn từ không gian hay từ Mặt Trăng luôn luôn là một màu đen hoàn toàn.
(Trịnh Xuân Thuận, Từ điển yêu thích bầu trời và các vì sao, NXB Thế giới, tr. 268 – 269)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Xác định thông tin chính được trình bày trong đoạn trích.
Câu 2. Nêu các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn trích.
Câu 3. Trình bày tác dụng của yếu tố miêu tả được sử dụng trong đoạn trích.
Câu 4. Thái độ, quan điểm của tác giả được thể hiện bằng cách nào?
Câu 5. Những thông tin trong đoạn trích gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về thế giới bí ẩn và vô tận của khoa học?
Đáp án
Câu 1. Thông tin chính được trình bày trong đoạn trích:
→
- Vẻ đẹp của bầu trời khi nhìn từ độ cao qua cửa sổ máy bay.
- Giải thích hiện tượng bầu trời thẫm màu hơn khi lên cao, từ góc nhìn khoa học về ánh sáng và phân tử không khí.
Câu 2. Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn trích:
→
- So sánh: “bầu trời, các dãy núi và các dòng sông như hoà vào nhau trong một bản giao hưởng khổng lồ phớt xanh” → giúp người đọc hình dung vẻ đẹp kỳ vĩ, hài hòa của thiên nhiên.
- Ẩn dụ: “trò chơi này của ánh sáng Mặt Trời với Trái Đất và bầu trời” → khiến thiên nhiên trở nên sống động, có linh hồn và tính cách.
Câu 3. Tác dụng của yếu tố miêu tả trong đoạn trích:
→
- Miêu tả cụ thể qua các hình ảnh sinh động như “bản giao hưởng khổng lồ phớt xanh”, “bầu trời thẫm hơn”, “tối đen như mực”.
- Giúp thông tin khoa học trở nên dễ hiểu, hấp dẫn, khơi gợi trí tưởng tượng và cảm xúc của người đọc.
Câu 4. Thái độ, quan điểm của tác giả được thể hiện bằng cách nào:
→
- Không trực tiếp bộc lộ cảm xúc, nhưng thông qua việc miêu tả vẻ đẹp của bầu trời và lý giải hiện tượng bằng kiến thức khoa học, tác giả thể hiện sự ngưỡng mộ với thiên nhiên và niềm say mê khoa học.
Câu 5. Suy nghĩ về thế giới bí ẩn và vô tận của khoa học:
→
- Đoạn trích mở ra một góc nhìn mới về vẻ đẹp của thiên nhiên qua lăng kính khoa học.
- Gợi cho người đọc sự tò mò, khám phá và trân trọng những quy luật vận hành kỳ diệu của vũ trụ.
- Khoa học không chỉ lý giải hiện tượng mà còn làm tăng thêm chiều sâu cảm xúc và hiểu biết về thế giới quanh ta.
Thông tin về tác giả
Trịnh Xuân Thuận là một nhà vật lý thiên văn gốc Việt, hiện sống và làm việc tại Hoa Kỳ. Ông nổi tiếng với các công trình nghiên cứu về vũ trụ và các tác phẩm phổ biến khoa học dành cho công chúng. Với văn phong giàu chất thơ, kết hợp giữa khoa học và triết lý sống, Trịnh Xuân Thuận đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ độc giả về vẻ đẹp của vũ trụ, sự kỳ diệu của thiên nhiên và giá trị của tri thức. Tác phẩm “Từ điển yêu thích bầu trời và các vì sao” là một trong những cuốn sách tiêu biểu thể hiện niềm say mê khám phá và chia sẻ tri thức của ông.
5 câu hỏi mở rộng
Câu 6. Vì sao bầu trời nhìn từ máy bay lại thẫm màu hơn so với từ mặt đất?
→ Vì ở độ cao lớn, không khí loãng hơn, có ít phân tử không khí tán xạ ánh sáng, khiến bầu trời trông sẫm hơn.
Câu 7. Điều gì xảy ra với bầu trời nếu không còn phân tử không khí?
→ Không còn ánh sáng lam tán xạ, bầu trời sẽ trở nên tối đen như mực – giống như trong không gian hoặc trên Mặt Trăng.
Câu 8. Tác giả nhắc đến họa sĩ Turner để làm gì?
→ Để thể hiện sự tiếc nuối rằng ông không có cơ hội chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ diệu của bầu trời từ độ cao như trên máy bay.
Câu 9. Đoạn trích kết hợp giữa hai yếu tố nào để truyền tải nội dung?
→ Kết hợp giữa yếu tố miêu tả nghệ thuật và kiến thức khoa học để tạo nên sự hấp dẫn và chiều sâu cho văn bản.
Câu 10. Đoạn trích giúp người đọc nhận thức gì về mối quan hệ giữa nghệ thuật và khoa học?
→ Nghệ thuật và khoa học không đối lập mà bổ sung cho nhau, cùng hướng đến việc khám phá và tôn vinh vẻ đẹp của thế giới tự nhiên.
