ĐỀ ĐỌC HIỂU
Tiếng hát con tàu (Chế Lan Viên)
Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc
Khi lòng ta đã hoá những con tàu
Khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát
Tâm hồn ta là Tây Bắc, chứ còn đâu
Con tàu này lên Tây Bắc, anh đi chăng?
Bạn bè đi xa, anh giữ trời Hà Nội
Anh có nghe gió ngàn đang rú gọi
Ngoài cửa ô? Tàu đói những vành trăng
Đất nước mênh mông, đời anh nhỏ hẹp
Tàu gọi anh đi, sao chửa ra đi?
Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép
Tâm hồn anh chờ gặp anh trên kia
Trên Tây Bắc! Ôi mười năm Tây Bắc
Xứ thiêng liêng rừng núi đã anh hùng
Nơi máu rỏ tâm hồn ta thấm đất
Nay rạt rào đã chín trái đầu xuân
Ơi kháng chiến! Mười năm qua như ngọn lửa
Nghìn năm sau, còn đủ sức soi đường
Con đã đi nhưng con cần vượt nữa
Cho con về gặp lại mẹ yêu thương
Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ
Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa
Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa
Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa
[…]
Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nào qua, lòng lại chẳng yêu thương?
Khi ta ở, chi là nơi đất ở
Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!
(Tiếng hát con tàu – Chế Lan Viên)
Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ. (0,25 điểm)
Câu 2. Hình ảnh “con tàu” trong đoạn thơ biểu tượng cho điều gì? (0,5 điểm)
Câu 3. Câu thơ: Đất nước mênh mông đời anh nhỏ hẹp thể hiện điều gì? (0,75 điểm)
Câu 4. Em có nhận xét gì về cách xưng hô trong câu Cho con về gặp lại mẹ yêu thương? (0,5 điểm)
Câu 5. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau: (2,0 điểm)
“Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nào qua, lòng lại chẳng yêu thương?
Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi, đất bỗng hóa tâm hồn”
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ:
Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm.
Câu 2. Hình ảnh “con tàu” trong đoạn thơ biểu tượng cho điều gì?
Hình ảnh “con tàu”: Biểu tượng cho khát vọng lên đường, khát vọng hòa nhập với cuộc sống lớn của đất nước và quay lại với nhân dân, thể hiện sự kiên cường, bền bỉ, sẵn sàng vượt qua khó khăn để góp phần vào sự nghiệp chung.
Câu 3. Câu thơ: “Đất nước mênh mông đời anh nhỏ hẹp” thể hiện điều gì?
Câu thơ thể hiện: Sự đối lập giữa sự rộng lớn, bao la của đất nước và cuộc sống cá nhân nhỏ bé, tầm thường của nhân vật trữ tình. Nó thể hiện sự khiêm tốn, nhận thức rõ ràng về sự nhỏ bé của bản thân trong bức tranh rộng lớn của đất nước, khát khao đóng góp, hòa nhập vào sự nghiệp chung.
Câu 4. Em có nhận xét gì về cách xưng hô trong câu “Cho con về gặp lại mẹ yêu thương”?
Nhận xét về cách xưng hô: Việc sử dụng “con – Mẹ yêu thương” có ý nghĩa đặc biệt, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc và tình cảm thân thiết của con với Tổ quốc, với Tây Bắc. Tây Bắc được hình dung như Mẹ Tổ quốc, nơi nuôi dưỡng và chở che. Cách xưng hô này cũng thể hiện sự khao khát quay về nguồn cội, trở về với sự ấm áp và bảo bọc.
Câu 5. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:
“Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nào qua, lòng lại chẳng yêu thương?
Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi, đất bỗng hóa tâm hồn”
- Điệp từ: “Nhớ” – Tác dụng: Tạo nhịp điệu và thể hiện cảm xúc bồi hồi, da diết, khắc sâu tình cảm của tác giả với nơi đã gắn bó.
- Phép liệt kê: “bản sương giăng, đèo mây phủ” – Tác dụng: Gợi nhắc những hình ảnh cụ thể về thiên nhiên Tây Bắc, làm nổi bật vẻ đẹp huyền bí, thơ mộng của mảnh đất ấy.
- Câu hỏi tu từ: “Nơi nào qua, lòng lại chẳng yêu thương?” – Tác dụng: Khẳng định tình cảm sâu sắc, gắn bó của nhân vật trữ tình với quê hương, mảnh đất đã gắn bó với họ, không thể quên.
- Phép đối lập: “Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở” >< “Khi ta đi, đất bỗng hóa tâm hồn” – Tác dụng: Làm nổi bật sự chuyển biến trong cảm xúc, sự sâu sắc trong lòng tác giả đối với mảnh đất quê hương, thể hiện tình cảm thủy chung, gắn bó.
