Tìm hiểu truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao trước khi làm bài đọc hiểu
Tác giả Nam Cao
- Tên thật: Trần Hữu Tri (1917–1951), quê ở làng Đại Hoàng, tỉnh Hà Nam.
- Là một nhà văn hiện thực xuất sắc, tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại.
- Phong cách sáng tác: Khắc họa sâu sắc số phận người nông dân và trí thức nghèo trong xã hội cũ, giàu chất nhân văn, phản ánh hiện thực tàn khốc.
- Tác phẩm tiêu biểu: Chí Phèo, Lão Hạc, Sống mòn, Đôi lứa xứng đôi…
- Giải thưởng: Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (1996).
Nội dung truyện ngắn “Lão Hạc”
- Lão Hạc là một người nông dân nghèo, sống cô độc với con chó Vàng – kỷ vật của người con trai đi làm xa.
- Vì nghèo, lão không thể nuôi nổi bản thân, càng không thể nuôi chó, nhưng vẫn kiên quyết giữ lại mảnh vườn cho con.
- Sau khi bán chó, lão dằn vặt, đau khổ, sống khép kín và cuối cùng chọn cái chết bằng bả chó để giữ trọn lòng tự trọng và tình yêu thương dành cho con.
👉 Tác phẩm phản ánh hiện thực xã hội phong kiến tàn khốc, đồng thời ca ngợi phẩm chất cao quý của người nông dân: giàu tình cảm, nhân hậu, tự trọng và hy sinh.
Thông điệp và bài học rút ra
- Giữ gìn nhân cách sống: Dù nghèo đói, lão Hạc vẫn không đánh mất lòng tự trọng.
- Tình yêu thương cao cả: Lão dành trọn tình cảm cho con trai và cả chú chó Vàng.
- Phê phán xã hội bất công: Đồng tiền khiến con người phải lựa chọn đau đớn, thậm chí là cái chết.
- Ngợi ca vẻ đẹp tiềm ẩn của người nông dân: Trong cảnh khốn cùng, họ vẫn giữ được sự tử tế và nhân hậu.
Nghệ thuật đặc sắc
- Miêu tả tâm lý nhân vật sâu sắc: Nam Cao khắc họa nội tâm lão Hạc qua từng hành động, lời nói, ánh mắt.
- Ngôn ngữ giản dị, chân thực: Gần gũi với đời sống nông thôn.
- Tình huống truyện bất ngờ: Cái chết dữ dội của lão Hạc khiến người đọc bàng hoàng và xúc động.
- Giọng điệu linh hoạt: Vừa cảm thương, vừa phê phán, vừa trầm lắng.
Các câu hỏi thường gặp trong đề đọc hiểu
| Câu hỏi | Ý chính cần nắm |
|---|---|
| Tác phẩm thuộc thể loại gì? | Truyện ngắn hiện thực. |
| Tình huống truyện đặc sắc nào? | Cái chết dữ dội của lão Hạc. |
| Ý nghĩa hình ảnh “cậu Vàng”? | Biểu tượng cho tình cảm, sự gắn bó và lòng nhân hậu. |
| Vì sao lão Hạc chọn cái chết? | Giữ lại tài sản cho con, giữ lòng tự trọng, chuộc lỗi với cậu Vàng. |
| Thông điệp chính của truyện? | Ca ngợi nhân cách người nông dân, phê phán xã hội bất công. |
| Biện pháp nghệ thuật nổi bật? | Miêu tả tâm lý, xây dựng tình huống, ngôn ngữ giản dị. |
ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: Lão Hạc (Nam Cao)
Đọc đoạn trích sau:
[…] Tôi giấu giếm vợ tôi, thỉnh thoảng giúp ngấm ngầm lão Hạc. Nhưng hình như lão cũng biết vợ tôi không ưng giúp lão. Lão từ chối tất cả những cái gì tôi cho lão. Lão từ chối một cách gần như là hách dịch. Và lão cứ xa tôi dần dần…
Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm. Những người nghèo nhiều tự ái vẫn thường như thế. Họ dễ tủi thân nên rất hay chạnh lòng. Ta khó mà ở cho vừa ý họ… Một hôm, tôi phàn nàn việc ấy với Binh Tư. Binh Tư là một người láng giềng khác của tôi. Hắn làm nghề ăn trộm nên vốn không ưa lão Hạc bởi vì lão lương thiện quá. Hắn bĩu môi và bảo:
– Lão làm bộ đấy! Thật ra thì lão chỉ tẩm ngẩm thế, nhưng cũng ra phết chứ chả vừa đâu: lão vừa xin tôi một ít bả chó…
Tôi trố to đôi mắt, ngạc nhiên. Hắn thì thầm:
– Lão bảo có con chó nhà nào cứ đến vườn nhà lão… Lão định cho nó xơi một bữa. Nếu trúng, lão với tôi uống rượu.
Hỡi ơi lão Hạc ! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết… Một người như thế ấy !… Một người đã khóc vì trót lừa một con chó !… Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư ? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn…
Không ! Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn, hay vẫn đáng buồn nhưng lại đáng buồn theo một nghĩa khác. Tôi ở nhà Binh Tư về được một lúc lâu thì thấy những tiếng nhốn nháo ở bên nhà lão Hạc. Tôi mải mốt chạy sang (…) Lão Hạc đang vật vã ở trên giường, đầu tóc rũ rượi, quần áo xộc xệch, hai mắt long sòng sọc. (…) Lão vật vã đến hai giờ đồng hồ rồi mới chết. Cái chết thật là dữ dội. Chẳng ai hiểu lão chết vì bệnh gì mà đau đớn và bất thình lình như vậy. Chỉ có tôi với Binh Tư hiểu…
(Trích Lão Hạc, Nam Cao – Tác phẩm, tập 1, NXB Văn học, Hà Nội, 1975)
Lựa chọn đáp án đúng:
Câu 1. Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn trích là: (0,5 điểm)
- Miêu tả
- Tự sự
- Biểu cảm
- Thuyết minh
Câu 2. Đoạn trích trên sử dụng người kể chuyện ở ngôi thứ mấy? (0,5 điểm)
- Ngôi thứ nhất
- Ngôi thứ hai
- Ngôi thứ ba
- Đan xen giữa ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba
Câu 3. Nhân vật trung tâm của đoạn trích trên là ai? (0,5 điểm)
- Nhân vật “tôi”
- Nhân vật lão Hạc
- Nhân vật Binh Tư
- Vợ của nhân vật “tôi”
Câu 4. Đâu là sự kiện chính của đoạn trích nói trên? (0,5 điểm)
- Lão Hạc từ chối sự giúp đỡ của nhân vật “tôi”
- Nhân vật “tôi” hiểu lầm Lão Hạc
- Lão Hạc xin Binh Tư bả chó
- Lão Hạc ăn bả chó để tự tử
Câu 5. Nhân vật “tôi” có thái độ như thế nào đối với Lão Hạc? (0,5 điểm)
- Kính trọng
- Thất vọng
- Khinh bỉ
- Xa lánh
Câu 6. Cái chết của lão Hạc phản ánh bi kịch gì của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám? (0,5 điểm)
- Bi kịch bị tha hóa
- Bi kịch bị lưu manh hóa
- Bi kịch bị bần cùng hóa
- Bi kịch bị cự tuyệt
Câu 7. Giá trị nào của văn học được thể hiện rõ nét ở đoạn trích nói trên? (0,5 điểm)
- Giá trị nhận thức
- Giá trị nhân đạo
- Giá trị giáo dục
- Giá trị thẩm mĩ
Trả lời câu hỏi/ Thực hiện các yêu cầu:
Câu 8. Theo bạn, tình tiết nào giúp tạo nên sự kịch tính cho văn bản? Vì sao? (0,5 điểm)
Câu 9. Từ văn bản trên, bạn rút ra được bài học gì khi đánh giá một con người? (1,0 điểm)
Câu 10. Nêu cảm nhận của bạn về vẻ đẹp nhân cách của nhân vật lão Hạc được thể hiện ở đoạn trích trên. (Viết khoảng 5 – 7 dòng)
HƯỚNG DẪN CHẤM
| Phần | Câu | Nội dung | Điểm |
| I | ĐỌC HIỂU | 6,0 | |
| 1 | B | 0.5 | |
| 2 | A | 0.5 | |
| 3 | B | 0.5 | |
| 4 | D | 0.5 | |
| 5 | A | 0.5 | |
| 6 | C | 0.5 | |
| 7 | B | 0.5 | |
| 8 | Học sinh tự do lựa chọn tình tiết, miễn là có lí giải thuyết phục. Tham khảo: Tình tiết Lão Hạc xin bả chó của Binh Tư. Vì nó gây ra sự hiểu lầm và thất vọng cho nhân vật tôi. Để rồi, khi hiểu ra sự thật, nhân vật tôi sẽ lại càng thêm kính trọng lão Hạc. | 0.5 | |
| 9 | Bài học: Khi đánh giá một con người, chúng ta cần cẩn trọng, không nên vội vàng; phải giữ vững niềm tin vào bản chất tốt đẹp, tính bản thiện của con người. | 1.0 | |
| 10 | Tham khảo một số ý sau:
– Dù nghèo những giàu lòng tự trọng: + Không nhận sự giúp đỡ từ nhân vật tôi + Nhịn ăn để tiền làm ma vì không dám liên lụy đến hàng xóm, láng giềng. – Giàu tình thương: + Khóc vì trót lừa một con chó + Quyết chết để giữ lại mảnh vườn cho con trai |
1.0 |
