ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: Quê nhà ở phía ngôi sao
Tuổi thơ tôi bát ngát cánh đồng
cỏ và lúa và hoa hoang quả dại
vỏ ốc trắng những luống cày phơi ải
bờ ruộng bùn lấm tấm dấu chân cua
Tuổi thơ tôi trắng muốt cánh cò
con sáo mỏ vàng con chào mào đỏ đít
con chim trả bắn mũi tên xanh biếc
con chích chòe đánh thức buổi ban mai
Tuổi thơ tôi cứ ngỡ mất đi rồi
năm tháng trôi qua không bao giờ chảy lại
cái năm tháng mong manh mà vững chãi
con dấu đất đai tươi rói mãi nơi này
Người miền rừng bóng suối dáng cây
người mạn bể ăn sóng nói gió
người thành thị nét đường nét phố
như tôi mang dấu ruộng dấu vườn
Con dấu chìm chạm trổ tận trong xương
thời thơ ấu không thể nào đánh đổi
trọn kiếp người ta chập chờn nguồn cội
có một miền quê trong đi đứng nói cười
Tuổi thơ nào cũng sẽ hiện ra thôi
dù chúng ta cứ việc già nua tất
xin thương mến đến tận cùng chân thật
những miền quê gương mặt bạn bè
(Thơ Nguyễn Duy, Quê nhà ở phía ngôi sao, NXB Thanh Hóa- 2012)
Câu 1(1.0 điểm). Dấu ấn “Tuổi thơ tôi” được tác giả nhắc đến trong bài thơ này là gì?
Câu 2(1.5 điểm): Xác định và phân tích giá trị của biện pháp tu từ trong hai câu thơ:
cái năm tháng mong manh mà vững chãi
con dấu đất đai tươi rói mãi nơi này
Câu 3(1.5 điểm): Những thông điệp nào nhà thơ muốn gửi gắm trong bốn câu thơ sau?
Con dấu chìm chạm trổ tận trong xương
thời thơ ấu không thể nào đánh đổi
trọn kiếp người ta chập chờn nguồn cội
có một miền quê trong đi đứng nói cười
Câu 4(2.0 điểm): Còn dấu ấn tuổi thơ em là gi? Bằng đoạn văn từ 7 đến 10 dòng ghi lại dấu ấn tuổi thơ của em.
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
Câu 1. (1.0 điểm)
Dấu ấn “Tuổi thơ tôi” được tác giả nhắc đến trong bài thơ là những hình ảnh quen thuộc, gắn liền với miền quê và những kỷ niệm của thời thơ ấu. Cụ thể là cánh đồng, con đường, cánh cò, những loài chim, vỏ ốc, ruộng lúa, bờ đê… Những hình ảnh này khắc họa nên một tuổi thơ trong trẻo, gắn bó với thiên nhiên và những kỷ niệm khó phai, là một phần không thể thiếu trong quá trình hình thành nhân cách và tình cảm của con người. Đây là những dấu ấn in sâu trong lòng tác giả, dù thời gian có trôi qua, tuổi thơ ấy vẫn vững vàng, trường tồn trong ký ức.
Câu 2. (1.5 điểm)
Biện pháp tu từ trong hai câu thơ:
“cái năm tháng mong manh mà vững chãi
con dấu đất đai tươi rói mãi nơi này”
- Biện pháp tu từ:
- Sự đối lập: “mong manh mà vững chãi” là sự kết hợp giữa hai từ mang tính đối lập nhưng lại bổ sung cho nhau, khắc họa sự bền vững của những ký ức tuổi thơ dù nó có vẻ dễ vỡ, thoáng qua.
- Hoán dụ: “con dấu đất đai” là hình ảnh ẩn dụ chỉ sự gắn bó sâu sắc, bền chặt với quê hương, với nguồn cội.
- Giá trị của biện pháp tu từ:
- Tạo nên một hình ảnh sống động về sự kết nối mạnh mẽ giữa con người và quê hương. Dù thời gian có trôi qua, những ký ức về tuổi thơ, về quê hương, những giá trị tinh thần sẽ luôn vững bền, khắc sâu trong lòng mỗi người.
- Biện pháp đối lập làm nổi bật sự bền vững của tuổi thơ qua sự mong manh nhưng lại vững chãi, như một dấu ấn khó phai.
- “Con dấu đất đai tươi rói” là hình ảnh mang tính biểu tượng, thể hiện sự gắn bó chặt chẽ với mảnh đất quê hương, là phần không thể thiếu trong con người, giúp ta luôn nhớ về cội nguồn, bất chấp thời gian.
Câu 3. (1.5 điểm)
Những thông điệp nhà thơ muốn gửi gắm trong bốn câu thơ:
“Con dấu chìm chạm trổ tận trong xương
thời thơ ấu không thể nào đánh đổi
trọn kiếp người ta chập chờn nguồn cội
có một miền quê trong đi đứng nói cười”
- Thông điệp 1:
“Con dấu chìm chạm trổ tận trong xương” cho thấy tình cảm, ký ức tuổi thơ đã ăn sâu vào tận bản chất, cốt lõi con người, là một phần không thể tách rời, bất kể thời gian. Tuổi thơ là phần gốc rễ, là nguồn cội đã hình thành nên con người hiện tại. - Thông điệp 2:
“Thời thơ ấu không thể nào đánh đổi” khẳng định rằng, dù cuộc sống có thay đổi như thế nào, những ký ức và giá trị tuổi thơ không thể bị đánh mất hay thay thế. Tuổi thơ là một kho báu vô giá mà mỗi người đều giữ mãi trong lòng. - Thông điệp 3:
“Trọn kiếp người ta chập chờn nguồn cội” nhắc nhở rằng mỗi người đều phải nhớ về nguồn gốc, cội nguồn của mình. Dù cuộc đời có thay đổi, nhưng nguồn cội đó vẫn là điều cốt lõi, là nền tảng vững chắc cho mọi hành động và sự trưởng thành. - Thông điệp 4:
“Có một miền quê trong đi đứng nói cười” thể hiện rằng, dù đi đâu, làm gì, mỗi người đều mang theo dấu ấn quê hương trong từng bước đi, trong lời nói, trong mọi hành động. Miền quê không chỉ là nơi chôn rau cắt rốn mà còn là một phần trong bản sắc, tính cách của mỗi người.
Câu 4. (2.0 điểm)
Dấu ấn tuổi thơ của em:
Tuổi thơ của tôi là những năm tháng yên bình ở một làng quê, nơi có những cánh đồng lúa xanh mướt, những con đường đất đỏ và những ngôi nhà mái tranh ấm áp. Tôi nhớ những buổi sáng, khi những tia nắng đầu tiên chiếu xuống mặt đất, cả xóm lại vang lên tiếng gọi của những chú gà, những tiếng chim hót líu lo từ trên cành cây cao. Mỗi khi tiếng trống làng vang lên, tôi và lũ bạn lại hò reo chạy ùa ra đồng, chơi những trò chơi đơn giản nhưng đầy vui vẻ. Đặc biệt, những buổi chiều tà, khi mặt trời sắp lặn, tôi cùng mẹ ra bờ ruộng, ngắm nhìn đàn cò bay về tổ, lòng thấy bình yên đến lạ.
Quê tôi không chỉ có thiên nhiên tươi đẹp mà còn là nơi gắn bó với những tình cảm gia đình đằm thắm. Mỗi tối, khi cả gia đình quây quần bên mâm cơm, mẹ tôi kể những câu chuyện về những ngày xưa cũ, về những kỷ niệm trong chiến tranh, những khó khăn mà gia đình đã vượt qua. Những lời kể ấy không chỉ giúp tôi hiểu về quá khứ mà còn dạy tôi cách trân trọng từng khoảnh khắc hiện tại và giữ gìn những giá trị tinh thần trong cuộc sống.
Mặc dù cuộc sống hiện nay đã thay đổi, tôi không còn được sống trong không gian yên bình đó, nhưng những ký ức về tuổi thơ vẫn mãi gắn bó trong lòng tôi. Mỗi lần trở về quê hương, tôi lại cảm thấy lòng mình ấm áp khi được thấy những cánh đồng quen thuộc, những con đường đất đỏ và nghe tiếng gọi của lũ trẻ nô đùa. Tuổi thơ ấy, dù đã qua đi, vẫn là phần không thể thiếu trong con người tôi, giúp tôi có thêm sức mạnh để đối diện với những thử thách trong cuộc sống. Những dấu ấn ấy, dù có đi đâu, tôi vẫn sẽ mang theo trong suốt cuộc đời.
