Chim ri mách lúa vàng chín rộ
Tu hú kêu vải đỏ trùm cây
Tháng năm mười chín rồi đây
Ngày sinh nhật Bác nắng đầy tiếng chim…
Quê em nhỏ bốn bên khe suối
Người vắng qua, chim tới chim lui
Khi vui ngắm núi làm vui
Khi buồn nhặt trái sim rơi đỡ buồn
Trái mơ non quả tròn quả méo
Đời em như cỏ héo tứ mùa
Con vua thì họ làm vua
Mình con nhà khó làm mưa ngoài ngàn
Đầu mùa bới củ thay cơm
Cuối mùa nấu đọt măng nguồn thay khoai…
Từ có Bác cuộc đời chợt sáng
Bát cơm no tháng tám ngày ba
Cơm thơm ăn với cá kho
Công đức Bác Hồ, bản nhớ nghìn năm
Bác thương dân chăm ăn chăm mặc
Em đi chợ đồng bằng bán hạt sa nhân
Tháng giêng thêu áo may quần
Tháng hai trẩy hội mùa xuân hãy còn
Lớp bình dân cuối thôn em học
Người thêm khôn, đất mọc thêm hoa
Chim khôn chim múa chim ca
Bản em có Bác như nhà có trăng.
Chế Lan Viên – Gửi các anh, NXB Văn nghệ, 1955
Tác giả – Tác phẩm
Tác giả: Chế Lan Viên (1920 – 1989) là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ ca hiện đại Việt Nam.
Tác phẩm: Bài thơ “Bữa cơm thường ở trong bản nhỏ” sáng tác năm 1954, in trong tập “Gửi các anh” (1955), thể hiện niềm biết ơn của đồng bào miền núi đối với Bác Hồ và niềm vui về cuộc sống đổi thay sau Cách mạng.
Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản
Đáp án: Bài thơ được viết theo thể song thất lục bát, gồm cặp câu 7–7–6–8, có nhịp điệu uyển chuyển, giàu nhạc tính, thể hiện cảm xúc trữ tình sâu lắng.
Câu 2. Chỉ ra những từ ngữ, hình ảnh mang màu sắc núi rừng trong văn bản
Đáp án: khe suối, núi, rừng, mưa ngoài ngàn, trái sim, trái mơ, đọt măng, hạt sa nhân, bản nhỏ, chim ri, tu hú…
Những hình ảnh này gợi nên không gian núi rừng Tây Bắc bình dị, hoang sơ mà tràn đầy sức sống.
Câu 3. Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ trong câu thơ: 'Chim khôn chim múa chim ca / Bản em có Bác như nhà có trăng'
Biện pháp tu từ: So sánh – “Bản em có Bác như nhà có trăng”.
Tác dụng:
– Làm câu thơ sinh động, gợi hình ảnh giàu cảm xúc.
– Thể hiện niềm vui, lòng biết ơn của người dân miền núi đối với Bác Hồ.
– Bác được ví như ánh trăng dịu hiền, soi sáng và mang lại hạnh phúc cho bản làng.
Câu 4. Cuộc sống của bản làng đã thay đổi như thế nào? Sự chuyển biến trong cảm xúc của nhân vật trữ tình ra sao?
Sự thay đổi của bản làng:
– Trước Cách mạng: cuộc sống đói nghèo, cơ cực, “bới củ thay cơm”, “nấu đọt măng thay khoai”.
– Sau Cách mạng và có Bác: đời sống no ấm, hạnh phúc, “bát cơm no tháng tám ngày ba”, “cơm thơm ăn với cá kho”.
Chuyển biến cảm xúc:
– Từ nỗi buồn, xót xa trước cảnh nghèo khổ đến niềm hân hoan, tự hào, biết ơn sâu sắc Bác Hồ và Cách mạng.
Câu 5. Theo em, thái độ cần có trước sự thay đổi của cuộc sống là gì?
Đáp án:
– Biết đón nhận và trân trọng những đổi thay tích cực.
– Luôn học hỏi, thích nghi để phát triển bản thân.
– Giữ thái độ bình thản, lạc quan và chủ động trước mọi biến động của cuộc sống.
Tổng kết
Nội dung: Bài thơ thể hiện niềm biết ơn và tình cảm chân thành của người dân miền núi đối với Bác Hồ, ca ngợi cuộc sống mới ấm no, hạnh phúc.
Nghệ thuật: Thể thơ song thất lục bát, hình ảnh mộc mạc mà sâu sắc, giọng điệu tha thiết, gần gũi.
Câu hỏi thường gặp về bài thơ “Bữa cơm thường ở trong bản nhỏ”
1. Bài thơ “Bữa cơm thường ở trong bản nhỏ” nói về điều gì?
Bài thơ thể hiện niềm biết ơn của người dân miền núi đối với Bác Hồ, ca ngợi cuộc sống ấm no, hạnh phúc sau Cách mạng tháng Tám.
2. Tác giả bài thơ “Bữa cơm thường ở trong bản nhỏ” là ai?
Tác giả là nhà thơ Chế Lan Viên – một cây bút nổi bật của nền thơ ca hiện đại Việt Nam.
3. Thể thơ được sử dụng trong bài là gì?
Bài thơ được viết theo thể song thất lục bát – thể thơ truyền thống của Việt Nam, giàu nhạc tính và cảm xúc trữ tình.
4. Những hình ảnh nào thể hiện màu sắc núi rừng Tây Bắc trong bài thơ?
Các hình ảnh như khe suối, trái sim, trái mơ, đọt măng, hạt sa nhân… thể hiện đậm nét thiên nhiên núi rừng Tây Bắc bình dị mà tràn đầy sức sống.
5. Bài học rút ra từ bài thơ là gì?
Con người cần biết trân trọng những đổi thay tích cực, sống biết ơn và nỗ lực vươn lên trong cuộc sống mới.
