Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau:
TRUNG THU
Phiên âm
Trung thu thu nguyệt viên như kính,
Chiếu diệu nhân gian bạch tự ngân.
Gia lý đoàn viên ngật thu tiết,
Bất vong ngục lý ngật sầu nhân.
Ngục trung nhân dã thưởng trung thu,
Thu nguyệt thu phong đới điểm sầu.
Bất đắc tự do thưởng thu nguyệt,
Tâm tuỳ thu nguyệt cộng du du!
Dịch nghĩa
Trăng trung thu tròn như gương,
Chiếu rọi cõi đời, ánh trăng trắng như bạc;
Nhà ai sum họp ăn tết trung thu,
Chẳng quên người trong ngục nuốt sầu.
Người trong ngục cũng thưởng thức trung thu,
Trăng thu, gió thu đều vương sầu;
Không được tự do ngắm trăng thu,
Lòng theo cùng trăng thu vời vợi.
Dịch thơ
Trung thu vành vạnh mảnh gương thu,
Sáng khắp nhân gian bạc một màu;
Sum họp nhà ai ăn tết đó,
Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu.
Trung thu ta cũng tết trong tù,
Trăng gió đêm thu gợn vẻ sầu;
Chẳng được tự do mà thưởng nguyệt,
Lòng theo vời vợi mảnh trăng thu.
(Trích Nhật kí trong tù, Hồ Chí Minh, NXB Văn học, 2021, tr.31)
– Nhật ký trong tù – Ngục trung nhật ký – là tập thơ chữ Hán gồm 134 bài theo thể Đường luật do Hồ Chí Minh sáng tác trong thời gian bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam ở Quảng Tây, Trung Quốc, từ ngày 29 tháng 8 năm 1942 đến ngày 10 tháng 9 năm 1943. Ngoài ra, phần cuối văn bản là bút ký đọc sách và bút ký đọc báo ghi chép tóm tắt những thông tin quan trọng về chính trị, quân sự, văn hóa quốc tế và Việt Nam đương thời.
– “Trung thu” được xem là hai bài thơ, đánh số thứ tự 22,23 trên tổng số 134 bài
Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5:
Câu 1. Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.
Câu 2. Chỉ ra cách gieo vần trong bài thơ.
Câu 3. Nêu tác dụng của nghệ thuật đối trong hai câu sau:
Sum họp nhà ai ăn tết đó,
Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu.
Câu 4. Khái quát tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ trên.
Câu 5. Chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt của bài thơ trên với bài thơ Ngắm trăng của Hồ Chí Minh trong Nhật kí trong tù:
Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.
Đáp án
Câu 1. Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.
→ Nhân vật trữ tình là tác giả Hồ Chí Minh – người tù cách mạng.
Câu 2. Chỉ ra cách gieo vần trong bài thơ.
→ Bài thơ gieo vần cách.
Câu 3. Nêu tác dụng của nghệ thuật đối trong hai câu sau:
Sum họp nhà ai ăn tết đó,
Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu.
→ Nghệ thuật đối tạo sự đăng đối, tăng tính gợi hình, gợi cảm. Qua đó làm nổi bật hoàn cảnh đáng buồn của Bác: trong khi mọi người được đoàn viên, thì Người phải chịu cảnh tù đày. Tuy nhiên, Người vẫn chia sẻ niềm vui của con người, thể hiện tấm lòng nhân ái và tình yêu thiên nhiên sâu sắc.
Câu 4. Khái quát tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ trên.
→ Tâm trạng buồn, cô đơn và khao khát tự do.
Câu 5. Chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt của bài thơ trên với bài thơ “Ngắm trăng” trong Nhật kí trong tù.
→
- Điểm tương đồng: Cả hai bài đều viết về việc thưởng trăng trong cảnh tù đày, thể hiện tâm hồn tự do, yêu thiên nhiên, vượt lên hoàn cảnh.
- Khác biệt:
- “Trung thu” mang cảm xúc buồn, cô đơn.
- “Ngắm trăng” thể hiện niềm vui, sự giao hòa say đắm giữa con người và thiên nhiên.
Thông tin về tác giả
- Tên thật: Nguyễn Sinh Cung (sau đổi là Nguyễn Tất Thành, rồi Nguyễn Ái Quốc)
- Năm sinh – mất: 1890 – 1969
- Quê quán: Làng Sen, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An
- Vai trò: Lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, nhà cách mạng, nhà văn hóa, nhà thơ
- Tác phẩm tiêu biểu: “Nhật ký trong tù”, “Đường Kách mệnh”, “Bản án chế độ thực dân Pháp”…
- Tập thơ “Nhật ký trong tù”: Gồm 134 bài thơ chữ Hán, sáng tác trong thời gian Bác bị giam ở Quảng Tây (Trung Quốc) từ 1942–1943. Tập thơ thể hiện tâm hồn lạc quan, yêu đời, yêu thiên nhiên và tinh thần cách mạng kiên cường của Người.
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6. Vì sao Hồ Chí Minh vẫn thưởng trăng trong ngục tù?
→ Vì với Người, thiên nhiên là nguồn cảm hứng sống, là biểu tượng của tự do. Dù bị giam cầm, tâm hồn Người vẫn hướng về cái đẹp, vượt lên hoàn cảnh.
Câu 7. Ánh trăng trong bài thơ mang ý nghĩa biểu tượng gì?
→ Ánh trăng tượng trưng cho sự tự do, vẻ đẹp vĩnh cửu của thiên nhiên, và cũng là niềm an ủi tinh thần cho người tù cách mạng.
Câu 8. Qua bài thơ, em cảm nhận được phẩm chất gì của Hồ Chí Minh?
→ Em cảm nhận được tâm hồn lãng mạn, yêu thiên nhiên, lòng nhân ái và ý chí kiên cường vượt qua nghịch cảnh của Người.
Câu 9. Từ bài thơ, em rút ra bài học gì về cách đối diện với khó khăn?
→ Dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt, con người vẫn có thể giữ vững tinh thần, tìm thấy niềm vui từ những điều giản dị như ánh trăng, làn gió.
Câu 10. Nếu em là người tù trong hoàn cảnh ấy, em sẽ làm gì để giữ vững tinh thần?
→ Em sẽ tìm đến những điều đẹp đẽ như thiên nhiên, sách vở, suy nghĩ tích cực để nuôi dưỡng niềm tin và hy vọng vượt qua khó khăn.
