Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Dương Viết Cương
- Là một tác giả trẻ, từng sáng tác nhiều bài thơ về tuổi học trò và đời sống tâm hồn học sinh.
- Hiện chưa có nhiều thông tin chính thức, nhưng một số bài thơ của ông được lan truyền và sử dụng trong tài liệu ôn luyện văn học (như Limbook, Tuyển chọn đề thi đọc hiểu), đặc biệt là các bài viết về tuổi học trò cuối cấp, lưu bút, mùa chia tay.
- Thơ của Dương Viết Cương thường mang giọng điệu trữ tình, sâu lắng, gợi nhiều cảm xúc về thời gian, ký ức, và những điều đẹp đẽ đã qua.
Tác phẩm: Hạ cuối
- Thể thơ: Tự do.
- Thể loại: Thơ trữ tình – cảm xúc học trò.
- Nội dung chính: Bài thơ là dòng cảm xúc của một học sinh cuối cấp trong thời khắc chia tay mái trường. Tác giả thể hiện tâm trạng bồi hồi, xúc động, tiếc nuối khi phải rời xa bạn bè, thầy cô, tuổi học trò hồn nhiên, trong sáng. Các hình ảnh như ve, phượng, mưa, áo trắng, lưu bút, ánh mắt, màu mực tím… gợi nên không khí mùa chia tay học trò thân thương, gắn bó.
- Giá trị: “Hạ cuối” không chỉ là một bài thơ, mà còn là một thước phim ký ức cảm động, phản ánh một giai đoạn tinh khôi trong đời người – thời học sinh, với những xúc cảm rất riêng, trong sáng và khó quên.
Đọc hiểu bài thơ Hạ cuối của Dương Viết Cương
Tôi viết cho ai bài thơ hạ cuối
Ve râm ran xao xác cả khung trời Ồ vẫn vậy, vẫn ve, vẫn phượng… Cớ sao mình nước mắt lại rơi
Trận mưa đầu của ngày cuối chia phôi Rơi ướt cả một bờ áo trắng
Vô tư thế, hỡi mưa, hỡi nắng? Biết hay không hạ cuối đã về rồi? Tháng 6 mùa thi
Ta bỏ lại một thời Trong trắng như hoa Hồn nhiên như cỏ
Cho kỷ niệm và cho nỗi nhớ
Cho những tháng ngày xanh biếc xanh. Đôi mắt nào chiều ấy long lanh
Như muốn nói thật nhiều mà không thể Tháng năm ơi sao trôi nhanh đến thế Phượng bùng lên cháy đỏ một khung trời. Lưu bút trao tay, ánh mắt trao lời
Màu mực tím mênh mang trang giấy trắng Ai bật khóc trong chiều không bình lặng Xa thật rồi, áo trắng học trò ơi.
(Hạ cuối, Dương Viết Cương)
Câu 1. Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào?
Câu 2. Kí ức về tuổi học trò được tác giả thể hiện qua những từ ngữ, hình ảnh nào?Câu 3. Những dòng thơ sau giúp anh/chị hiểu gì về cảm xúc của của lứa tuổi học trò cuối cấp: “Đôi mắt nào chiều ấy long lanh”/ “Như muốn nói thật nhiều mà không thể”?
Câu 3. Những dòng thơ sau giúp anh/chị hiểu gì về cảm xúc của của lứa tuổi học trò cuối cấp: “Đôi mắt nào chiều ấy long lanh”/ “Như muốn nói thật nhiều mà không thể”?
Câu 4. Anh/chị hãy nhận xét về tình cảm của tác giả được thể hiện qua bài thơ.
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1: Đoạn trích trên được viết theo thể thơ: tự do
Câu 2: Kí ức tuổi học trò được tác giả thể hiện qua những từ ngữ, hình ảnh là:
“Ve” – “râm ran”
“Trận mưa đầu của ngày cuối chia phôi”
“Bờ áo trắng”
“Tháng 6 mùa thi”
“Tháng ngày xanh biếc”
“Đôi mắt nào chiều ấy” – “long lanh”
“Tháng năm” – “trôi nhanh”
“Phượng” – “bùng lên cháy đỏ cả khung trời”
“Lưu bút” – “trao tay”
“Ánh mắt” – “trao lời”
“Màu mặc tím” – “mênh mang” – “trang giấy trắng”
“Áo trắng học trò”
Câu 3:
Những dòng thơ: “Đôi mắt nào chiều ấy long lanh/ Như muốn nói thật nhiều mà không thể” đã gợi nên những màu sắc riêng về cảm xúc của lứa tuổi học trò cuối cấp. Đó là những cảm xúc rất đỗi tự nhiên cũng rất đỗi chân thành. Thế giới tâm hồn, tình cảm của lứa tuổi học trò luôn chứa đựng những rung động, đan xen cả nỗi rụt rè, e thẹn và bâng khuâng. Những cảm xúc trong sáng được luôn được giữ kín, bởi vậy, vào thời khắc sắp phải chia ly, cảm xúc ấy lại trào dâng, rạo rực trong lòng. Nỗi khao khát muốn nói ra tiếng lòng của mình, muốn chia sẻ những điều chất chứa bao lâu nay dồn tụ vào trong đôi mắt, long lanh. Thế nhưng, tiếng lòng chôn giấu trong tim lại không thể bật lên thành tiếng, bởi không đủ can đảm, không đủ dũng khí hoặc cũng có thể vì những bịn rịn, bâng khuâng. Cảm xúc ấy dù không thể nói ra nhưng cũng trở thành một phần kí ức êm đẹp của lứa tuổi học trò cuối cấp. Sự lưu luyến cùng những lời thổ lộ cất sâu trong lòng đã khiến những cảm xúc thêm phần trong sáng, tự nhiên. Chỉ với hai câu thơ mà dường như, mọi cảm xúc của lứa học trò cuối cấp đã được bao quát, trở thành một thứ tình cảm mà sau này suy ngẫm lại, ai ai cũng muốn trở về dù chỉ một lần.
Câu 4:
Tình cảm mà nhà thơ Dương Viết Cương gửi gắm qua bài thơ “Hạ cuối” là vô cùng chân thành và tha thiết. Tác giả đã thể hiện những cảm xúc thiết tha nồng nàn khi viết về những khoảnh khắc của lứa tuổi học trò cuối cấp. Đó là những giây phút cuối cùng khi sắp phải rời ghế nhà trường và bước tới những phương trời xa. Mọi thứ giờ đây sẽ chỉ còn là kỉ niệm, kỉ niệm về thầy cô, về bạn bè, về những gì gần gũi dưới mái trường thân yêu. Tình cảm của tác giả là những nỗi nhớ nhung, là sự hoài niệm và cũng là niềm trân trọng về những năm tháng của tuổi học trò. Tuổi học trò luôn mang những cảm xúc đẹp và trong sáng, hồn nhiên, dù không còn ngây ngô nhưng cũng chưa bước vào lứa tuổi trưởng thành. Những rung cảm mãnh liệt, những tình cảm mà tác giả thể hiện trong bài khiến ta càng thêm nâng niu, trân trọng về ngày tháng còn ngồi trên ghế nhà trường. Những dòng cảm xúc bâng khuâng, xao xuyến ấy khiến nhà thơ Dương Viết Cương không thể ngưng lại trong lòng, trong từng trang viết, từng dòng thơ. “Xa nhau rồi. Chùm hoa mình gửi lại./ Trang giấy học trò. Cánh hoa phượng. Vẹn nguyên.” (Nguyễn Minh)
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
Câu hỏi đọc hiểu – cảm thụ mở rộng
Câu 1. Phân tích tác dụng của những hình ảnh mang tính biểu tượng trong bài thơ như: ve, phượng, áo trắng, màu mực tím…
Câu 2. Trong bài thơ, tác giả sử dụng nhiều câu hỏi tu từ. Theo bạn, điều này giúp bộc lộ cảm xúc như thế nào?
Câu 3. Vì sao tác giả lại gọi bài thơ là “Hạ cuối”? Tiêu đề ấy gợi ra những liên tưởng gì?
Hình ảnh “lưu bút trao tay, ánh mắt trao lời” nói lên điều gì về tình cảm giữa các học sinh trong giờ phút chia tay?
Câu 4. Theo bạn, nỗi buồn trong bài thơ là nỗi buồn chia xa hay là nỗi buồn trưởng thành? Vì sao?
Câu hỏi nghị luận xã hội từ bài thơ
Câu 1. Viết đoạn văn (200 chữ) trình bày suy nghĩ của bạn về ý nghĩa của tuổi học trò trong cuộc đời mỗi con người.
Câu 2. “Tuổi học trò là quãng thời gian đẹp nhất nhưng cũng trôi qua nhanh nhất.” Anh/chị có đồng ý với ý kiến này không? Hãy viết một đoạn văn để trình bày suy nghĩ.
Câu 3. Từ bài thơ “Hạ cuối”, anh/chị hãy viết bài văn ngắn bàn về vai trò của ký ức và kỷ niệm trong việc hình thành nhân cách con người.
Câu 4. Viết đoạn văn trình bày suy nghĩ về câu nói: “Có những năm tháng không thể nào quên – đó là tuổi học trò.”
Câu 5. Qua cảm xúc trong bài thơ, anh/chị hãy viết một đoạn văn ngắn nêu suy nghĩ về ý nghĩa của sự chia tay trong cuộc sống.
