Phương pháp đọc hiểu văn bản Kí (mức độ Vận dụng)
Những yêu cầu cơ bản
- Nêu, đánh giá được ý nghĩa hay tác động của văn bản tới quan niệm của bản thân về cuộc sống hoặc văn học. Đánh giá được khả năng tác động của tác phẩm với người đọc và tiến bộ xã hội theo quan điểm cá nhân.
- Thể hiện thái độ đồng tình hoặc không đồng tình với các vấn đề đặt ra trong văn bản. Rút ra bài học từ tác phẩm.
- Vận dụng được kinh nghiệm đọc, trải nghiệm về cuộc sông và kiến thức văn học để đánh giá, phê bình tác phẩm, thể hiện được cảm xúc, suy nghĩ của cá nhân về tác phẩm.
- Vận dụng những hiểu biết về lịch sử, văn hóa để lí giải quan điểm của tác giả thể hiện trong tác phẩm.
- So sánh được hai văn bản cùng đề tài ở các giai đoạn khác
Dạng 1: Nêu ý nghĩa hay tác động của văn bản tới quan niệm của bản thân về cuộc sống hoặc văn học.
Cách trả lời:
+ Nêu nội dung của văn bản.
+ Bày tỏ suy nghĩ về vai trò/ý nghĩa của vấn đề trong văn bản đối với cuộc sống con người.
Dạng 2: Thể hiện thái độ đồng tình hoặc không đồng tình với các vấn đề đặt ra trong văn bản.
Cách trả lời:
+ Em có đồng tình/không đồng tình/vừa đồng tình/vừa không đồng tình.
+ Em đồng tình/không đồng tỉnh/vừa đồng tình vừa không đồng tình vì:
+ Thứ nhất là… (lập luận để bảo vệ ý kiên hoặc bác bỏ ý kiến).
+ Thứ hai là… (lập luận để bảo vệ ý kiến hoặc bác bỏ ý kiến).
Lưu ý: Nếu chọn cách trả lời vừa đồng tình vừa không đồng tình thì kết hợp hai cách trả lời trên.
Dạng 3: Vận dụng được kinh nghiệm đọc, trải nghiệm về cuộc sống và kiến thức văn học để đánh giá, phê bình tác phẩm, thể hiện được cảm xúc, suy nghĩ của cá nhân về tác phẩm.
Cách trả lời:
+ Đánh giá, phê bình tác phẩm:
++ Thành công: về nghệ thuật và nội dung.
+ +Hạn chế: nêu ra những điều cảm thấy chưa phù hợp, chưa thỏa mãn, còn băn khoăn.
+ Suy nghĩ, cảm xúc của cá nhân về tác phẩm:
+ +Trình bày cảm xúc của cá nhân về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
++ Tác động về mặt nhận thức: Giúp nhận ra giá trị…
+ +Tác động về mặt tình cảm: Bồi đắp tình cảm…
Ví dụ
“Tại một công trường làm đường Tây Bắc, 1966.
Tôi nhìn ra cái tàu lăn nghiến đá mặt đường mới, nhìn ra những kíp thợ xây dựng mở đường, nhìn ra một tổ ong của anh chị em làm đường vừa mang được ong chúa về. Cửa sổ buồng tôi viết, lúc nào cũng nhộn nhịp cánh tay người và những cánh ong quen dần với tổ mới. Ong bay trên trang sổ tay tôi. Ong tua tròn trên trang giấy chữ nhật trắng, như là tàu bay đảo nhiều vòng chờ lệnh hạ cánh xuống. Buồng bên có người bị ong đốt. Bởi vì người đó hoảng hốt vừa giết ong một cách không cần thiết, và ngửi thấy mùi máu, bọn ong cùng tổ liền xông tới đốt. Rồi ong cũng lăn ra chết, linh hồn xuất theo luôn với nọc đốt. Con ong bé cũng như con voi to, vốn tinh lành nhưng khiêu khích chúng thì chúng đánh lại ngay, dẫu rằng có phải lấy bốn mạng ra mà trả lời . Anh cán bộ địa chất liền cho tôi mượn một số tạp chí khoa học có mấy trang về nuôi ong. Giờ tôi mới biết rằng đó là một thế giới đầy sinh thú. Đời sống con ong để lại cho người đọc nó một bài học về kiên nhẫn, về cần lao, về tích lũy, chế tạo và sáng tạo. Người ta đã đánh dấu con ong, theo dõi nó, và thấy rằng cái giọt mật làm ra đó, là kết quả của 2.700.000 chuyến (bay) đi, đi từ tổ nó đến khắp các nơi có hoa quanh vùng. Và trong một nửa lít mật ong đóng chai, phân chất ra
được 5 vạn thứ hoa. Tính ra thành bước chân người thì tổng cộng đường bay của con ong đó là
8.000.000 cây số.
Giữa rừng Tây Bắc đầy hoa, đầy bướm, đây ong, cái tôi thấy say say trong chính mình là dầu
không được một chuyến đi bằng một đời ong, mình cũng là một con sinh vật đang nung một thủ mật gì. Sự tích lũy ở mình cũng ngày ngày có giọt ra mà phần nào đem thơm thảo vào sự sống. Đối hoa xuân lắng ong mật mà thêm ngẫm tới đàn bướm tốt mã chấp chới bay, lộng lẫy những sắc phấn của sáo ngữ ồn ào. Bướm phù phiếm cũng bay vào hoa, nhưng cặp cánh hào nhoáng cũng chẳng để lại gì. Từ ngày có lịch sử tiến hóa của loài người, chưa ai dám nói đến mật bướm.”
(Trích Tờ hoa, Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập 2), Nxb. Văn học, 1998, trang 5-6)
Dạng câu hỏi nêu ý nghĩa hay tác động của văn bản tới quan niệm của bản thân về cuộc sống hoặc văn học.
Câu hỏi: Từ nội dung đoạn trích, anh/chị có suy nghĩ gì về vai trò của lòng kiên nhẫn? Trả lời:
- Nêu nội dung của văn bản: Từ đời sống con ong mà nhà văn phát hiện ra bài học cuộc sống về cần lao, về tích lũy, về chế tạo và về sáng tạo trong đó có lòng kiên nhẫn của con người.
- Vai trò của lòng kiên nhẫn: Kiên nhẫn giúp con người có ý chí bền bỉ hơn để theo đuổi mục tiêu, ước mơ; giúp con người xử lí những vấn đề bất ngờ một cách tốt hơn; giúp con người điềm tĩnh hơn, sáng suốt hơn…
Dạng câu hỏi vận dụng được kinh nghiệm đọc, trải nghiệm về cuộc sống và kiến thức văn học để đánh giá, phê bình tác phẩm, thể hiện được cảm xúc, suy nghĩ của cá nhân về tác phẩm.
Câu hỏi: Em có suy nghĩ gì sau khi đọc văn bản Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân? Trả lời:
Đó là một tác phẩm có nội dung, nghệ thuật hấp dẫn và ý nghĩa vô cùng sâu sắc.
+ Về giá trị nội dung: Tác phẩm khắc họa hình tượng sông Đà vừa hung bạo hùng vĩ, vừa thơ mộng trữ tình và hình tượng người lái đò Tây Bắc trí dũng, tài hoa. Từ đó khẳng định, ngợi ca vẻ đẹp của thiên nhiên và con người lao động ở miền Tây Bắc của Tổ quốc.
+ Về giá trị nghệ thuật:
++ Những ví von, so sánh, liên tưởng, tưởng tượng độc đáo, bất ngờ và rất thú vị.
++ Từ ngữ phong phú, sống động, giàu hình ảnh và có sức gợi cảm cao.
++ Câu văn đa dạng, nhiều tầng, giàu nhịp điệu, lúc thì hối hả, gân guốc, khi thì chậm rãi, trữ tình…
– Từ tác phẩm, em nhận ra vẻ đẹp của thiên nhiên và con người lao động. Qua đó, em càng thêm yêu quý, trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên, quê hương, đất nước và con người.
