Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau
Việt Nam đối mặt với dân số già
TTO – Sau khi bắt đầu thời kỳ già hóa dân số vào năm 2011 với tỉ lệ dân số từ 60 tuổi trở lên chiếm 9,9%, Việt Nam sẽ trải qua giai đoạn dân số già từ 2026 – 2054 khi tỉ lệ người 65 tuổi trở lên chiếm từ 10 – 19,9%.
Như vậy, như nhiều chuyên gia từng cảnh báo, VN chưa giàu nhưng dân số đã bắt đầu già hóa. Và từ 2054 – 2069, Việt Nam sẽ trải qua giai đoạn dân số rất già, khi người từ 65 tuổi trở lên chiếm 20 – 29,9%. VN cũng được xem là quốc gia có thời gian chuyển từ “già hóa dân số” sang “dân số già” vào nhóm nhanh trên thế giới, dự báo là 20 năm, trong khi Nhật Bản và Trung Quốc là 26 năm, Anh và Tây Ban Nha 45 năm…
Dân số già nhanh
Phát biểu tại hội thảo “Dân số và phát triển”, được Tổng cục Dân số – kế hoạch hóa gia đình (Bộ Y tế) tổ chức ngày 24-12, ông Nguyễn Doãn Tú, tổng cục trưởng Tổng cục Dân số – kế hoạch hóa gia đình, cho rằng một trong những chính sách để hạn chế tốc độ già hóa dân số là duy trì mức sinh thay thế. “Việt Nam đã duy trì được mức sinh thay thế, giữ được tổng tỉ suất sinh ở mức xung quanh 2 con/bà mẹ từ 2006 đến nay” – ông Tú chia sẻ.
Tuy nhiên, những chính sách để hỗ trợ thêm còn rất ít, thậm chí chưa có. “Hãy đặt mình vào vị trí của các công nhân, sinh con nhưng nhà trẻ, trường mẫu giáo… đều ít có hoặc chi phí cao, các gia đình trẻ ít dám sinh con. Ngay các gia đình ở thành thị, hai vợ chồng có công việc ổn định nhưng mức lương thông thường cũng rất khó khăn khi nuôi 2 con ăn học” – ông Tú bình luận.
Chính vì lý do này, dù đã có chính sách nhằm nâng mức sinh ở vùng có mức sinh thấp dưới mức sinh thay thế, đồng thời giảm mức sinh ở vùng có mức sinh cao, nhưng mức sinh được thông báo gần nhất ở TP.HCM ở mức trên 1,3 con/bà mẹ vẫn là mức sinh thấp nhất nước và còn có xu hướng giảm thêm.
“Kinh nghiệm ở Hàn Quốc và nhiều quốc gia cho thấy nếu mức sinh đã xuống thấp sẽ rất khó để tăng sinh trở lại. Khi mức sinh thấp, dân số càng già với tốc độ nhanh hơn” – ông Tú khuyến cáo.
Trong khi đó, theo ông Nguyễn Xuân Trường, vụ trưởng Vụ Cơ cấu và quy mô dân số (Tổng cục Dân số – kế hoạch hóa gia đình), đặc điểm của người cao tuổi ở Việt Nam là trên 70% phải tự lao động kiếm sống với sự hỗ trợ của con cháu, chỉ 25,5% sống bằng lương hưu và trợ cấp xã hội.
Con số này dự báo không có thay đổi nhiều trong thời gian tới. Trong năm 2020, Hà Nội chỉ mới có khoảng 40% người lao động tham gia bảo hiểm xã hội và theo mục tiêu đến năm 2021, 45% người lao động cả nước sẽ tham gia bảo hiểm xã hội. Khi bước vào thời kỳ dân số già, số người già tăng cao cùng với tỉ lệ người già không có lương hưu/trợ cấp cũng tăng theo vô hình trung sẽ là một gánh nặng về an sinh xã hội.
Thục hiện các yêu cầu từ 1 đến 5:
Câu 1. Cách trình bày dữ liệu thông tin trong văn bản.
Câu 2. Chỉ ra các phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản
Câu 3. Nêu tác dụng của việc trích dẫn bình luận của những chuyên gia dân số trong văn bản.
Câu 4. Nêu quan điểm của người viết thể hiện qua văn bản trên.
Câu 5. Anh/ chị hãy chỉ ra một số tác hại khi dân số già đi.
Đáp án
Câu 1. Cách trình bày dữ liệu thông tin trong văn bản:
→ Văn bản tổ chức thông tin theo tầm quan trọng của vấn đề: nêu thực trạng dân số già ở Việt Nam → giải pháp duy trì mức sinh → lý do mức sinh giảm → tác động tiêu cực của dân số già.
Điểm: 0,5
Câu 2. Các phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản:
→ Nhan đề và đề mục in đậm, sapo đầu bài, số liệu thống kê, tên hội thảo và chức danh chuyên gia.
Điểm: 0,5
Câu 3. Tác dụng của việc trích dẫn bình luận của chuyên gia dân số:
→ Giúp cung cấp thông tin cụ thể, chính xác, tăng tính thuyết phục và cảnh báo rõ ràng về nguy cơ dân số già ở Việt Nam.
Điểm: 1,0
Câu 4. Quan điểm của người viết:
→ Gióng lên hồi chuông cảnh báo về thực trạng già hóa dân số nhanh chóng ở Việt Nam và những hệ lụy nghiêm trọng nếu không có giải pháp kịp thời.
Điểm: 1,0
Câu 5. Một số tác hại khi dân số già đi:
→ Thiếu hụt lao động trong tương lai; gia tăng gánh nặng an sinh xã hội; nhu cầu chăm sóc y tế, dịch vụ xã hội cho người cao tuổi tăng cao; ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.
Điểm: 1,0
Thông tin về tác giả
Bài viết được đăng trên chuyên mục Xã hội của báo Tuổi Trẻ Online – một trong những tờ báo uy tín hàng đầu tại Việt Nam. Tác giả không được nêu rõ tên trong bài, nhưng nội dung phản ánh quan điểm của các chuyên gia dân số như ông Nguyễn Doãn Tú và ông Nguyễn Xuân Trường. Bài viết mang tính thời sự, cung cấp thông tin chính xác và cảnh báo kịp thời về một trong những thách thức lớn nhất mà Việt Nam đang đối mặt: già hóa dân số.
5 Câu hỏi mở rộng và trả lời
Câu 6. Vì sao mức sinh thấp lại khiến dân số già nhanh hơn?
→ Vì khi số trẻ em sinh ra ít hơn số người già đi, tỷ lệ người cao tuổi tăng nhanh, làm mất cân bằng cơ cấu dân số.
Câu 7. Những khó khăn nào khiến người trẻ ngại sinh con hiện nay?
→ Chi phí nuôi dạy con cao, thiếu nhà trẻ, trường mẫu giáo, áp lực công việc và thu nhập không ổn định.
Câu 8. Làm thế nào để khuyến khích người dân sinh đủ con?
→ Cần có chính sách hỗ trợ tài chính, phát triển hệ thống giáo dục mầm non, cải thiện phúc lợi xã hội và môi trường làm việc thân thiện với gia đình.
Câu 9. Tại sao việc tham gia bảo hiểm xã hội lại quan trọng trong bối cảnh dân số già?
→ Bảo hiểm xã hội giúp người cao tuổi có nguồn thu nhập ổn định, giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.
Câu 10. Việt Nam có thể học hỏi gì từ các quốc gia như Hàn Quốc trong việc đối phó với dân số già?
→ Học hỏi kinh nghiệm về chính sách hỗ trợ sinh con, chăm sóc người cao tuổi, và cải cách hệ thống an sinh xã hội.
