PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau:
TỤC “ JUÊ NUÊ” TRONG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI Ê ĐÊ
26 Tháng Chín 2017 | 9:05:49
Tục Juê nuê là một kiểu tập quán hôn nhân truyền thống và được cộng đồng dân tộc Ê đê thực hiện một cách tự nguyện. Luật tục này được duy trì bền vững qua thời gian, được quy định rõ:“rầm sàn gẫy thì phải thay, giát sàn nát thì phải thế, chết người này phải nối bằng người khác.”
Cộng đồng dân tộc Ê đê trước đây sống biệt lập ở những vùng núi cao, cuộc sống phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên và luôn phải đối phó với thiên tai, dịch bệnh, nên tục này cho phép duy trì nòi giống, sức lao động để bảo vệ buôn làng, đảm bảo cuộc sống cộng đồng. Đồng bào Ê đê sợ rằng: “gia đình sẽ tan tác ngoài nương rẫy, dòng họ sẽ kiệt quệ, giống nòi sẽ khô kiệt như những dòng suối cạn nước, kẻo tuyệt nòi không còn con cháu nữa.” Người Ê đê theo chế độ Mẫu hệ, người phụ nữ có quyền lực và quyết định nhiều vấn đề quan trọng. Vì thế, trong trường hợp chồng chết, người phụ nữ có quyền đòi hỏi nhà chồng phải thế một người em trai chồng để làm chồng mình.
Ngược lại, nếu người vợ chết, thì chồng người phụ nữ ấy buộc phải lấy em gái vợ (em ruột hoặc em họ của vợ) để nối giống nòi. Những người này được gọi là “nuê”. Ông Nguyễn Cao Thiện, nhà nghiên cứu văn hóa dân tộc, cho biết: “Người Êđê luôn xem gia đình là một “hrú mđao”(tổ ấm), nơi để cho ông bà cha mẹ và con cái cùng chia sẻ vui buồn. Trong đó bố mẹ là nguồn sống, là nơi nương tựa của trẻ. Việc tìm cho những đứa trẻ bất hạnh ấy một người “kế” để thay thế người qua đời nuôi dạy chúng là điều cần thiết.”
Tục Juê nuê không những tìm mẹ (hoặc cha) làm chỗ dựa tinh thần cho những đứa trẻ mất cha, mẹ, tìm bạn đời cho người còn lại, mà người này có nhiệm vụ thay người xấu số chăm sóc con cái, quản lý tài sản, đất đai và duy trì gia đình như nó vốn có. Đồng thời, tiếp tục giữ mối quan hệ thân tình, bền vững mà hai gia đình đã tạo dựng.
(…) Ngày nay, tục Juê nuê (nối dây) của người Ê Đê đã có nhiều chuyển biến. Tục này không còn ép buộc mà trên cơ sở tự nguyện của những người còn sống. Nếu người trong dòng họ đồng ý thì việc “nối dây” mới được diễn ra. Người được họ hàng chọn lựa để kết hôn với chị, em vợ hoặc anh, em rể có thể từ chối cuộc hôn nhân nếu cảm thấy không phù hợp với mình. Thay vì lấy anh rể, cô gái hoặc gia đình cô sẽ nuôi dưỡng những đứa con của chị gái để anh rể đi tìm hạnh phúc mới. Và người anh rể phải để lại toàn bộ tài sản và con cái mà trước đó hai vợ chồng gây dựng được cho gia đình bên vợ.
(…) Thực tế hiện nay, việc duy trì và bảo vệ gia đình mẫu hệ của người Ê đê không chỉ biểu hiện ở tục Juê nuê mà còn thể hiện trong quan hệ giữa các chị em gái ruột và con cái của họ nữa. Trong tộc mẹ, những người phụ nữ luôn luôn xem những đứa con của các chị em gái ruột hoặc chị em gái họ như con đẻ. Không những thế, những người phụ nữ, những người đàn ông thay thế theo luật tục còn nuôi nấng, yêu thương và chăm sóc những đứa trẻ như chính con đẻ của mình.
Như vậy, việc những người phụ nữ, đàn ông chấp nhận làm vợ, chồng “nuê” không những xuất phát từ tình yêu thương, mà còn có trách nhiệm và tình thương đối với những đứa trẻ của mình.
Tô Tuấn
Thực hiện các yêu cầu sau từ Câu 1 đến Câu 5 (Trả lời ngắn gọn)
Câu 1. Cho biết tập tục Juê nuê là màu sắc riêng của dân tộc nào ?
Câu 2. Xác định nét độc đáo của tục Juê Nuê (nối dây).
Câu 3. Phân tích tác dụng của yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản.
Câu 4. Phân tích sự chuyển biến của tập tục Juê nuê trong cộng đồng. Nếu ý nghĩa của việc duy trì luật tục này.
Câu 5. Anh/chị có đồng tình với quan điểm của tác giả cho rằng: “việc những người phụ nữ, đàn ông chấp nhận làm vợ, chồng “nuê” không những xuất phát từ tình yêu thương, mà còn có trách nhiệm và tình thương đối với những đứa trẻ của mình.” không ? Vì sao? (Viết đoạn văn khoảng 5-7 câu)
Đáp án
📘 Văn bản: Tục Juê nuê trong hôn nhân của người Ê Đê – Tô Tuấn
Câu 1. Tập tục Juê nuê là màu sắc văn hóa riêng của dân tộc nào?
→ Dân tộc Ê Đê.
Câu 2. Nét độc đáo của tục Juê nuê (nối dây):
→
- Khi người chồng qua đời, người phụ nữ có quyền yêu cầu nhà chồng thế một người em trai chồng để làm chồng mới.
- Ngược lại, nếu người vợ mất, người chồng buộc phải lấy em gái vợ (em ruột hoặc em họ) để duy trì giống nòi và bảo vệ tổ ấm.
Câu 3. Tác dụng của yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản:
→
- Yếu tố phi ngôn ngữ: Hình ảnh minh họa (ảnh đám cưới người Ê Đê).
- Tác dụng:
- Làm cho văn bản thêm sinh động, hấp dẫn.
- Tăng tính trực quan, giúp người đọc hình dung rõ hơn về phong tục và đời sống văn hóa của người Ê Đê.
Câu 4. Phân tích sự chuyển biến của tập tục Juê nuê và ý nghĩa của việc duy trì luật tục này:
→
- Chuyển biến: Tục Juê nuê ngày nay không còn mang tính ép buộc mà dựa trên sự tự nguyện của người trong cuộc. Người được chọn có quyền từ chối nếu không phù hợp.
- Ý nghĩa:
- Gìn giữ truyền thống văn hóa mẫu hệ.
- Thể hiện sự nhân văn, trách nhiệm với trẻ em mồ côi cha mẹ.
- Là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại trong đời sống cộng đồng.
Câu 5. Viết đoạn văn trình bày quan điểm về câu: “Việc những người phụ nữ, đàn ông chấp nhận làm vợ, chồng ‘nuê’ không những xuất phát từ tình yêu thương, mà còn có trách nhiệm và tình thương đối với những đứa trẻ của mình.”
→
Tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm của tác giả. Việc chấp nhận trở thành vợ hoặc chồng “nuê” không chỉ là sự tiếp nối truyền thống mà còn thể hiện tình cảm và trách nhiệm sâu sắc đối với những đứa trẻ mất cha hoặc mẹ. Họ không chỉ thay thế vai trò người đã khuất mà còn trở thành chỗ dựa tinh thần, người nuôi dưỡng và bảo vệ trẻ thơ. Điều này cho thấy sự gắn kết cộng đồng và lòng nhân ái trong văn hóa Ê Đê. Tình thương ấy vượt qua ranh giới huyết thống, trở thành nền tảng cho một gia đình bền vững và đầy yêu thương.
Thông tin về tác giả
Tô Tuấn là cây viết chuyên về văn hóa dân tộc, cộng tác với chuyên mục “Sắc màu các dân tộc Việt Nam” của Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV). Các bài viết của ông thường tập trung khai thác những nét đặc sắc trong phong tục, tập quán, tín ngưỡng và đời sống của các dân tộc thiểu số Việt Nam. Văn phong của Tô Tuấn giàu chất liệu dân tộc học, kết hợp giữa tư liệu thực tế và góc nhìn nhân văn, giúp người đọc hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa Việt Nam.
5 câu hỏi mở rộng
Câu 6. Tục Juê nuê phản ánh đặc điểm xã hội nào của người Ê Đê?
→ Phản ánh xã hội mẫu hệ, nơi người phụ nữ có quyền lực và vai trò quyết định trong gia đình.
Câu 7. Vì sao tục Juê nuê được duy trì lâu dài trong cộng đồng Ê Đê?
→ Vì nó giúp bảo vệ nòi giống, duy trì sức lao động, giữ gìn tổ ấm và sự ổn định của buôn làng.
Câu 8. Tục Juê nuê thể hiện giá trị nhân văn nào?
→ Thể hiện tình yêu thương, trách nhiệm với trẻ em mồ côi và sự gắn bó giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ.
Câu 9. Tục Juê nuê ngày nay có điểm gì khác biệt so với trước kia?
→ Ngày nay, tục này được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, không còn mang tính bắt buộc như trước.
Câu 10. Việc người Ê Đê xem con của chị em gái như con ruột thể hiện điều gì?
→ Thể hiện sự gắn bó máu thịt trong tộc mẹ, tinh thần cộng đồng và tình cảm gia đình sâu sắc.
