Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau:
Lễ hội Cầu ngư Phú Yên: Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đặc sắc (08/06/2018)
Tại Phú Yên, lễ hội cầu ngư là nét đẹp văn hóa truyền thống của các làng chài ven biển. Lễ hội có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng của ngư dân, được thể hiện qua các nghi lễ đặc sắc và loại hình diễn xướng dân gian phong phú. Vừa qua, Bộ VH-TT-DL đã vinh danh Lễ hội cầu ngư Phú Yên là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Nghi lễ đặc sắc
Lễ hội cầu ngư gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông đã có từ xa xưa. “Ông” là tên gọi tôn kính của ngư dân dành riêng cho cá voi. Theo quan niệm của ngư dân, cá Ông là loài cá thường giúp con người vượt qua hiểm nguy khi lênh đênh trên biển cả. Vì vậy, cá Ông được tôn thờ và có một vị trí đặc biệt trong đời sống tâm linh của ngư dân.
Lễ hội cầu ngư bao giờ cũng được tổ chức một cách long trọng. Tín ngưỡng thờ cá Ông và lễ hội cầu ngư gắn liền với lăng Ông. Dọc các địa phương ven biển Phú Yên có khá nhiều lăng Ông. Hiện toàn tỉnh có 41 lăng Ông và nơi nào có lăng Ông thì nơi đó đều tổ chức lễ hội cầu ngư. Lăng Ông là nơi diễn ra hầu hết các nghi thức cúng tế trong lễ hội cầu ngư. Kiến trúc nghệ thuật và ứng dụng thực tế của lăng Ông được miêu tả kỹ lưỡng và là một yếu tố quan trọng trong hồ sơ công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội cầu ngư Phú Yên. […]
Về thời gian diễn ra lễ hội cầu ngư thì không có ngày thống nhất chung, mà mỗi nơi, tùy thuộc vào ngày cá Ông đầu tiên lụy hoặc ngày nhận sắc vua phong hoặc theo phong tục, công việc làm ăn mà ban lạch cùng bà con trong làng định ngày mở lễ hội. Nhưng nhìn chung, các lễ hội cầu ngư thường diễn ra từ tháng 3-8 âm lịch.
“Lễ hội cầu ngư thường được tổ chức ít nhất hai ngày. Chiều ngày thứ nhất, ban lạch làm lễ rước Ông sanh (nghinh Ông). Ngư dân đưa kiệu ra cửa biển rước Ông và các thủy thần về dinh lăng an vị. Sáng sớm ngày thứ hai, lễ hội được tiếp tục với các lễ cúng yết, dâng lễ vật, dâng trầu, dâng rượu. Buổi trưa đến chiều tối là thời gian tổ chức lễ cúng khai tiên. Chi phí cúng tế do bà con tự đóng góp”.
Phong phú loại hình diễn xướng dân gian
Ngoài nghi lễ đặc sắc, nét nổi trội làm nên thành công của lễ hội cầu ngư là hoạt động diễn xướng dân gian phong phú và đa dạng. […] Đây là loại hình diễn xướng tổng hợp nhiều làn điệu dân ca như: hò, vè, lý, hát tuồng, nói lối… Nội dung hát của bả trạo gần như một vở diễn nên lời hát rất phong phú và sinh động”.
Cùng với hát bả trạo, còn có hát tuồng (hát bội) là loại hình nghệ thuật không thể thiếu trong các lễ hội cầu ngư. “Hát tuồng trong lễ hội cầu ngư còn gọi là hát thứ lễ, hát án hay hát cúng lăng. […] Thời gian diễn tuồng trong lễ hội có thể từ một đến vài đêm”.
Trong lễ hội cầu ngư còn có các hoạt động như: đua thuyền, đua sõng, lắc thúng chai, đi cà kheo, kéo co, đấu võ cổ truyền và những hoạt động văn nghệ quần chúng đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí của bà con về dự lễ hội. Lễ hội cầu ngư giúp gia tăng tinh thần đoàn kết cộng đồng, giúp người dân vững vàng ra khơi bám biển, góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
(Nguồn: phu yen news)
Câu 1. Xác định thể loại của văn bản trên.
Câu 2. Lễ hội cầu ngư (miêu tả trong văn bản trên) diễn ra ở đâu? Vào thời gian nào?
Câu 3. Sự kết hợp giữa thuyết minh với miêu tả trong văn bản trên đã đem đến hiệu quả gì?
Câu 4. Khi thuật lại Lễ hội cầu ngư, người viết đã bày tỏ thái độ gì? Tìm những câu văn cho thấy thái độ của người viết trong văn bản trên?
Câu 5. Từ văn bản trên, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 5-7 dòng) trình bày suy nghĩ của bản thân về ý nghĩa của các Lễ hội trong đời sống tinh thần của người Việt Nam?
Đáp án
Câu 1:
Thể loại của văn bản:
→ Văn bản thuộc thể loại thông tin.
Câu 2:
Lễ hội cầu ngư diễn ra ở đâu và vào thời gian nào?
→ Diễn ra tại các làng chài ven biển tỉnh Phú Yên, thường từ tháng 3 đến tháng 8 âm lịch.
Câu 3:
Hiệu quả của việc kết hợp thuyết minh và miêu tả trong văn bản:
→ Giúp thông tin trở nên cụ thể, sinh động, dễ hình dung; tạo cảm xúc và sự hứng thú cho người đọc khi tiếp cận nội dung văn hóa truyền thống.
Câu 4:
Thái độ của người viết và những câu văn thể hiện thái độ đó:
→ Người viết thể hiện thái độ vui tươi, tự hào, trân trọng giá trị văn hóa dân tộc.
Các câu văn tiêu biểu:
- “Nghi lễ đặc sắc, phong phú loại hình diễn xướng dân gian.”
- “Nét nổi trội làm nên thành công của lễ hội cầu ngư là hoạt động diễn xướng dân gian phong phú và đa dạng.”
- “Lễ hội cầu ngư giúp gia tăng tinh thần đoàn kết cộng đồng…”
Câu 5:
Đoạn văn trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của lễ hội trong đời sống tinh thần người Việt:
Lễ hội là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt Nam. Thông qua lễ hội, con người được kết nối với cội nguồn, thể hiện lòng biết ơn, cầu mong điều tốt lành. Lễ hội còn là dịp để cộng đồng gắn kết, vui chơi, giải trí sau những ngày lao động vất vả. Đặc biệt, lễ hội góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, truyền thống yêu nước và tinh thần đoàn kết. Vì vậy, mỗi lễ hội đều mang giá trị tinh thần sâu sắc, cần được bảo tồn và phát huy.
Thông tin về tác giả
- Tác giả bài viết: Không ghi rõ tên cá nhân, bài viết thuộc nhóm biên tập viên của Phu Yen News.
- Nguồn đăng tải: Trang thông tin điện tử Phú Yên News
- Ngày đăng: 08/06/2018
- Liên kết bài viết gốc: Phu Yen News
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6:
Câu hỏi: Vì sao cá Ông lại được ngư dân tôn thờ trong lễ hội cầu ngư?
→ Vì theo quan niệm dân gian, cá Ông thường cứu giúp ngư dân khi gặp nguy hiểm trên biển, là biểu tượng của sự che chở và bình an.
Câu 7:
Câu hỏi: Những hoạt động nào trong lễ hội thể hiện tính cộng đồng cao?
→ Các hoạt động như rước Ông, hát bả trạo, đua thuyền, kéo co, đấu võ… đều có sự tham gia đông đảo của người dân, thể hiện tinh thần đoàn kết.
Câu 8:
Câu hỏi: Lễ hội cầu ngư có vai trò gì trong việc bảo vệ chủ quyền biển đảo?
→ Lễ hội khơi dậy tinh thần yêu biển, bám biển, giúp ngư dân thêm vững tin ra khơi, từ đó góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng.
Câu 9:
Câu hỏi: Hát tuồng trong lễ hội cầu ngư còn được gọi bằng những tên nào khác?
→ Hát tuồng còn gọi là hát thứ lễ, hát án, hát cúng lăng.
Câu 10:
Câu hỏi: Em có thể làm gì để góp phần giữ gìn lễ hội truyền thống?
→ Tìm hiểu, tham gia lễ hội, tuyên truyền giá trị văn hóa, giữ gìn các làn điệu dân ca, trò chơi dân gian, và tôn trọng tín ngưỡng truyền thống.
