ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản:
Đại đa số thanh niên thời trước không ai suy nghĩ, trăn trở gì lắm về cuộc đời, vì ai đã có phận nấy.
Phận là cái phận mà cuộc sống, xã hội dành cho mỗi người. Phận làm trai, phận giàu, phận nghèo, phận đàn bà, phận làm tôi,… Con nhà lao động nghèo, nhiều lắm học đến chín, mười tuổi, là đã phải lo làm ăn mong kế nghiệp cha, anh. Con nhà giàu theo học lên cao thì làm quan, kém hơn thì làm thầy. Sinh ra nó ở phận nào, theo phận ấy, chỉ số ít là thoát khỏi.
Trái lại, thanh niên ngày nay tuy cái phận mỗi người vẫn còn, song trước mặt mọi người đều có khả năng mở ra nhiều con đường. Ngày nay sự lựa chọn và cố gắng của bản thân, sự giúp đỡ của bạn bè đóng vai trò quyết định. Có lựa chọn tất phải có suy nghĩ, trăn trở.
Hết lớp tám, lớp chín, học gì đây? Trung học hay học nghề, hay đi sản xuất? Trai gái gặp nhau bắt đầu ngập ngừng? Yêu ai đây? Yêu như thế nào? Sức khỏe tăng nhanh, kiến thức tích lũy đã khá, sống như thế nào đây? Ba câu hỏi ám ảnh: Tình yêu, nghề nghiệp, lối sống. Không thể quy cho số phận. Cơ hội cũng chia đều sàn sàn cho mọi người.
Thanh niên ngày xưa bước vào đời như người đi xem phim đã biết trước ngồi ở rạp nào, xem phim gì, ghế số bao nhiêu, cứ thế mà ngồi vào. Ngày nay, chưa biết sẽ xem phim gì, ở rạp nào, ngồi ghế số mấy, cạnh ai. Cho đến khi ổn định được chỗ ngồi trong xã hội, xác định đúng được vai trò và vị trí của mình là phải trải qua cả một thời gian dài.
Thời gian sẽ xây dựng cho mình một niềm tin và đạo lí.
(Thanh niên và số phận – Nguyễn Khắc Viện, dẫn theo Ngữ Văn 11 Nâng cao, tập 2, trang 139)
Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn):
Câu 1. Chỉ ra một thao tác lập luận được sử dụng trong văn bản.
Câu 2. Xác định đề tài của văn bản trên ?
Câu 3. Phân tích tác dụng của biện pháp sử dụng câu hỏi tu từ trong văn bản?
Câu 4. Nhận xét về những suy nghĩ, trăn trở được thể hiện trong văn bản?
Câu 5. Từ văn bản kết hợp với hiểu biết của anh chị hãy cho biết tại sao chúng ta cần phải làm chủ bản thân .Trình bày ý kiến của anh/chị trong khoảng 5 − 7 dòng?
Đáp án
Văn bản: Thanh niên và số phận – Nguyễn Khắc Viện
Câu 1. Một thao tác lập luận được sử dụng trong văn bản:
→ So sánh giữa thanh niên thời trước và thanh niên ngày nay để làm nổi bật sự khác biệt trong nhận thức và lựa chọn cuộc sống.
Câu 2. Đề tài của văn bản:
→ Thanh niên với những suy nghĩ và trăn trở về cuộc đời, số phận và lựa chọn lối sống.
Câu 3. Tác dụng của biện pháp sử dụng câu hỏi tu từ trong văn bản:
→
- Về nghệ thuật: Tạo sự sinh động, cuốn hút trong cách diễn đạt, giúp người đọc cảm nhận được sự gần gũi và chân thực.
- Về nội dung: Thể hiện rõ những băn khoăn, trăn trở của thanh niên hiện đại trước các vấn đề như tình yêu, nghề nghiệp, lối sống – những điều không thể quy cho số phận.
Câu 4. Nhận xét về những suy nghĩ, trăn trở được thể hiện trong văn bản:
→
- Văn bản phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của thanh niên hiện đại: không còn cam chịu số phận mà biết suy nghĩ, lựa chọn và phấn đấu.
- Những trăn trở ấy là dấu hiệu của sự trưởng thành, là động lực để thanh niên hành động và khẳng định bản thân trong xã hội.
Câu 5. Vì sao chúng ta cần phải làm chủ bản thân?
→
Trong xã hội hiện đại, cơ hội được chia đều cho mọi người, nhưng thành công chỉ đến với những ai biết làm chủ bản thân. Làm chủ bản thân giúp ta đưa ra lựa chọn đúng đắn, sống có trách nhiệm, không bị cuốn theo hoàn cảnh hay số phận. Đó là cách để thanh niên phát huy năng lực, sống có lý tưởng và không lãng phí tuổi trẻ.
Thông tin về tác giả
Nguyễn Khắc Viện (1913–1997) là một nhà văn hóa, bác sĩ, nhà hoạt động xã hội nổi tiếng của Việt Nam. Ông từng du học và hoạt động tại Pháp, sau đó trở về nước, đóng góp nhiều cho lĩnh vực văn hóa, giáo dục và y học. Văn phong của ông sâu sắc, giàu tính triết lý, thường hướng đến những vấn đề lớn của con người và xã hội. Tác phẩm “Thanh niên và số phận” thể hiện rõ tư tưởng nhân văn và niềm tin vào thế hệ trẻ trong việc làm chủ cuộc đời mình.
5 câu hỏi mở rộng
Câu 6. Văn bản sử dụng hình ảnh ẩn dụ nào để nói về cuộc đời của thanh niên?
→ Hình ảnh “người đi xem phim” là ẩn dụ thể hiện sự khác biệt giữa thanh niên xưa và nay trong việc lựa chọn vị trí xã hội.
Câu 7. Theo tác giả, yếu tố nào quyết định con đường của thanh niên hiện đại?
→ Sự lựa chọn và nỗ lực của bản thân, cùng với sự hỗ trợ từ bạn bè.
Câu 8. Văn bản phản ánh điều gì về sự bình đẳng trong xã hội hiện đại?
→ Cơ hội được chia đều cho mọi người, không phân biệt xuất thân hay hoàn cảnh.
Câu 9. Tác giả có thái độ như thế nào đối với thanh niên hiện đại?
→ Tôn trọng, tin tưởng và khích lệ thanh niên suy nghĩ, lựa chọn và hành động để làm chủ cuộc đời.
Câu 10. Thời gian có vai trò gì trong việc định hình nhân cách thanh niên?
→ Thời gian giúp thanh niên xác định vị trí xã hội, xây dựng niềm tin và đạo lý sống.
