I.ĐỌC HIỂU( 4,0 điểm)
Đọc văn bản sau:
GIÁ TRỊ HIỆN THỰC TRONG “TRUYỆN KIỀU” CỦA NGUYỄN DU
Nguyễn Du viết Truyện Kiều sau khi ra làm quan với nhà Nguyễn. Lúc bấy giờ ông đã ngoài bốn mươi tuổi, đã trải qua thời Lê – Trịnh, thời Tây Sơn đến thời Nguyễn. Những năm thiếu thời sống ở Thăng Long, ngót mười năm lưu lạc sống chung với nhân dân, và mấy năm làm quan dưới triều đình mới, ông đã chứng kiến những cảnh thối nát của xã hội phong kiến suy tàn thời Lê -Trịnh, đến sự vùng dậy mãnh liệt của thời Tây Sơn, v.v… Những biến cố ấy khắc sâu vào tâm trí của ông và được phản ánh vào văn chương một cách sâu sắc.
Trong Truyện Kiều, mới thoáng qua bề ngoài ta thấy chế độ phong kiến yên tĩnh, vững vàng “Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh, Bốn phương phẳng lặng hai kinh vững vàng”. Nhưng thực chất thì mục ruỗng từ bên trong. Bọn quan lại phong kiến toàn là lũ sâu mọt, là những thế lực vô cùng hắc ám: Một tên quan xử kiện vụ Vương Ông, thằng bán tơ vu oan cho gia đình họ Vương, nhưng quan chẳng cần điều tra, nghiên cứu gì, chỉ cốt khảo cho ra tiền: “Có ba trăm lạng việc này mới xong”, đẩy gia đình họ Vương vào cảnh tan nát, phá tan mối tình đẹp đẽ của Thúy Kiều và Kim Trọng.
Đến như “Quan Tổng đốc trọng thần” họ Hồ, đại diện cho triều đình cũng là con người bỉ ổi, mất tư cách: dụ Từ Hải hàng rồi lừa giết một cách hèn nhát, dở trò dâm ô ngay với người vợ kẻ mình giết, rồi đem gán cho một tên thổ quan, để đến nỗi Kiều phải gieo mình xuống sông Tiền Đường.
Trong lúc đó, bọn đại quí tộc như “họ Hoạn danh gia” tha hồ làm mưa làm gió. Mẹ con Hoạn bà nuôi cả một lũ côn quang để đi đốt nhà, bắt cóc người vô tội, bắt làm nô tỳ, đánh đập tàn nhẫn, thi hành theo “gia pháp” của mụ, bất chấp luật pháp nhà nước. Hoạn Thư còn lập mưu bắt cóc Kiều đem về cho mụ mẹ ngược đãi và bày ra trò gặp gỡ éo le chua xót giữa Thúy Kiều và Thúc Sinh. Hoạn Thư “con quan Lại bộ”, tuy thông minh sắc sảo có thừa nhưng vô cùng nham hiểm độc ác:
“Bề ngoài thơn thớt nói cười,
Mà trong nham hiểm giết người không dao.”
Bên cạnh cường quyền, bọn phong kiến quan liêu ấy còn có thứ quyền hung hãn hơn là đồng tiền. Cả một lũ quan lưu manh “trong tay sẵn có đồng tiền” nên chúng tha hồ hoành hành làm hại những người lương thiện. Đồng tiền mà trước đây Nguyễn Bỉnh Khiêm đã tố cáo tác dụng phá hoại đạo đức phong kiến:
“Còn bạc còn tiền còn đệ tử, Hết cơm hết rượu hết ông tôi.”
Đến thời Nguyễn Du, đồng tiền càng tác oai tác quái hơn. Cũng vì có đồng tiền mà bọn con buôn như họ Mã mới dám “Trước thầy sau tớ lao xao”, “Ghế trên ngồi tót sỗ sàng”, “Cò kè bớt một thêm hai”, và cả lũ Tú Bà, Bạc Hạnh mới tự do buôn bán người lại được sự che chở của pháp luật. “Nghĩ rằng cũng mạch thư hương” như Sở Khanh, vì tiền mà chịu làm “mặt mo” để thi hành độc kế của Tú Bà… Đồng tiền có thể “đổi trắng thay đen”. Nó dày xéo lên công lý, nó mua được lương tâm của con người. Nó đánh giá tài đức, phẩm cách con người như đánh giá một món hàng bán ngoài chợ. Và Nguyễn Du đã vạch mặt tác hại của đồng tiền đối với xã hội và cuộc sống con người:
“Một ngày lạ thói sai nha,
Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền.”
Qua đó, ta thấy được xã hội trong Truyện Kiều là một xã hội phong kiến thối nát và truyện Kiều quả thật là một “Bản cáo trạng bằng thơ lên án chế độ phong kiến xấu xa, tàn bạo”.
(Trích: Những giá trị và hạn chế tư tưởng trong Truyện Kiều – GS.TS.Lê Văn Quán,
Tạp chí Hán Nôm, số 4 (113),2012; tr.3-11)
Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5 (trình bày ngắn gọn):
Câu 1( 0,5 điểm) Xác định luận điểm của đoạn trích?
Câu 2 ( 0,5 điểm ) Tìm câu văn có chứa các yếu tố tự sự và biểu cảm trong đoạn trích?
Câu 3 (1,0 điểm ) .Các yếu tố tự sự, biểu cảm, miêu tả được nêu trong đoạn trích có tác dụng gì?
Câu 4 (1,0 điểm ) Nhận xét mục đích và quan điểm của người viết trong đoạn trích
Câu 5 ( 1.0 điểm) .Từ đoạn trích trên. Theo anh/chị, giá trị nhân cách và đạo đức của con người có thể bị ảnh hưởng bởi quyền lực và vật chất trong xã hội hiện đại không? Hãy đưa ra quan điểm của mình và lý giải?
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm): Xác định luận điểm của đoạn trích
Đáp án:
Luận điểm chính của đoạn trích là: Truyện Kiều của Nguyễn Du mang giá trị hiện thực sâu sắc, phản ánh một xã hội phong kiến mục nát, thối rữa, và là bản cáo trạng bằng thơ lên án chế độ phong kiến tàn bạo, bất công.
Câu 2 (0,5 điểm): Tìm câu văn có chứa yếu tố tự sự và biểu cảm
Đáp án:
Một số câu văn tiêu biểu có yếu tố tự sự và biểu cảm:
- “Một tên quan xử kiện vụ Vương Ông, thằng bán tơ vu oan cho gia đình họ Vương, nhưng quan chẳng cần điều tra, nghiên cứu gì, chỉ cốt khảo cho ra tiền: ‘Có ba trăm lạng việc này mới xong’, đẩy gia đình họ Vương vào cảnh tan nát, phá tan mối tình đẹp đẽ của Thúy Kiều và Kim Trọng.”
- “Đến thời Nguyễn Du, đồng tiền càng tác oai tác quái hơn.”
- “Hoạn Thư ‘con quan Lại bộ’, tuy thông minh sắc sảo có thừa nhưng vô cùng nham hiểm độc ác: ‘Bề ngoài thơn thớt nói cười, Mà trong nham hiểm giết người không dao.’”
- “Đồng tiền có thể ‘đổi trắng thay đen’. Nó dày xéo lên công lý, nó mua được lương tâm của con người.”
Câu 3 (1,0 điểm): Tác dụng của các yếu tố tự sự, biểu cảm, miêu tả
Đáp án:
- Tự sự: Giúp tái hiện các sự kiện, tình huống điển hình trong Truyện Kiều, làm nổi bật sự suy đồi của xã hội phong kiến.
- Biểu cảm: Thể hiện thái độ phẫn nộ, lên án gay gắt trước sự bất công, tàn bạo của tầng lớp thống trị.
- Miêu tả: Khắc họa rõ nét chân dung các nhân vật phản diện như Hoạn Thư, Tú Bà, làm nổi bật sự độc ác, xảo trá của họ.
Câu 4 (1,0 điểm): Nhận xét mục đích và quan điểm của người viết
Đáp án:
- Mục đích: Làm nổi bật giá trị hiện thực trong Truyện Kiều, phản ánh sự mục ruỗng của xã hội phong kiến qua các nhân vật và sự kiện.
- Quan điểm: Tác giả đồng tình với việc xem Truyện Kiều là bản cáo trạng lên án chế độ phong kiến, đồng thời thể hiện sự ngưỡng mộ với tài năng phản ánh hiện thực của Nguyễn Du.
Câu 5 (1,0 điểm): Quan điểm về ảnh hưởng của quyền lực và vật chất đến nhân cách con người trong xã hội hiện đại
Đáp án:
Quyền lực và vật chất trong xã hội hiện đại vẫn có thể ảnh hưởng đến nhân cách và đạo đức con người. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nhận thức và bản lĩnh cá nhân. Nếu con người biết sử dụng quyền lực và vật chất để phục vụ cộng đồng, bảo vệ công lý, thì đó là biểu hiện của nhân cách cao đẹp. Ngược lại, nếu bị chi phối bởi lòng tham và sự ích kỷ, con người dễ bị tha hóa. Vì vậy, sự tỉnh táo và ý thức trách nhiệm là yếu tố then chốt để giữ vững phẩm chất đạo đức.
Thông tin về tác giả
Nguyễn Du (1765–1820) là đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới, quê ở Hà Tĩnh. Ông sống trong thời kỳ lịch sử đầy biến động, từng trải qua nhiều triều đại: Lê – Trịnh, Tây Sơn, Nguyễn. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Truyện Kiều, một kiệt tác văn học cổ điển Việt Nam, thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo và hiện thực. Nguyễn Du có vốn sống phong phú, từng sống gần dân, từng làm quan, nên ông có cái nhìn thấu đáo về xã hội, từ đó phản ánh chân thực số phận con người trong thời đại loạn lạc.
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6: Vì sao Truyện Kiều được xem là một tác phẩm có giá trị hiện thực sâu sắc?
Trả lời:
Vì Truyện Kiều phản ánh chân thực những bất công, thối nát của xã hội phong kiến qua số phận nhân vật và các sự kiện tiêu biểu, từ đó lên án mạnh mẽ chế độ đương thời.
Câu 7: Nguyễn Du đã sử dụng nghệ thuật gì để thể hiện giá trị hiện thực trong Truyện Kiều?
Trả lời:
Ông sử dụng nghệ thuật miêu tả nhân vật sắc sảo, ngôn ngữ biểu cảm, kết hợp tự sự và trữ tình để phản ánh hiện thực một cách sinh động và sâu sắc.
Câu 8: Nhân vật nào trong Truyện Kiều thể hiện rõ sự tha hóa bởi quyền lực?
Trả lời:
Quan Tổng đốc họ Hồ là nhân vật điển hình cho sự tha hóa bởi quyền lực, khi ông dùng mưu hèn kế bẩn để giết Từ Hải và cưỡng ép Thúy Kiều.
Câu 9: Đồng tiền trong Truyện Kiều có vai trò như thế nào?
Trả lời:
Đồng tiền là công cụ thao túng công lý, mua chuộc lương tâm, gây ra bất công và đau khổ cho những người lương thiện, thể hiện sự suy đồi đạo đức xã hội.
Câu 10: Bài học nào có thể rút ra từ giá trị hiện thực của Truyện Kiều đối với xã hội hiện đại?
Trả lời:
Con người cần tỉnh táo trước sự cám dỗ của quyền lực và vật chất, giữ vững đạo đức, nhân cách để không bị tha hóa trong một xã hội đầy biến động.
