ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc ngữ liệu sau và trả lời câu hỏi phía dưới: Khoảng trời hố bom (Lâm Thị Mỹ Dạ)
Chuyện kể rằng: em, cô gái mở đường
Ðể cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương
Cho đoàn xe kịp giờ ra trận
Em đã lấy tình yêu Tổ quốc của mình thắp lên ngọn lửa
Ðánh lạc hướng thù. Hứng lấy luồng bom …
Ðơn vị tôi hành quân qua con đường mòn
Gặp hố bom nhắc chuyện người con gái
Một nấm mộ, nắng ngời bao sắc đá
Tình yêu thương bồi đắp cao lên…
Tôi nhìn xuống hố bom đã giết em
Mưa đọng lại một khoảng trời nho nhỏ
Ðất nước mình nhân hậu
Có nước trời xoa dịu vết thương đau.
Em nằm dưới đất sâu
Như khoảng trời đã nằm yên trong đất
Ðêm đêm, tâm hồn em tỏa sáng
Những vì sao ngời chói, lung linh
Có phải thịt da em mềm mại, trắng trong
Ðã hoá thành những làn mây trắng?
Và ban ngày khoảng trời ngập nắng
Ði qua khoảng trời em
– Vầng dương thao thức
Hỡi mặt trời, hay chính trái tim em trong ngực
Soi cho tôi
Ngày hôm nay bước tiếp quãng đường dài?
Tên con đường là tên em gửi lại
Cái chết em xanh khoảng-trời-con-gái
Tôi soi lòng mình trong cuộc sống của em
Gương mặt em, bạn bè tôi không biết
Nên mỗi người có gương mặt em riêng!
Trường Sơn, 10-1972 (Khoảng trời, hố bom- Lâm Thị Mỹ Dạ)
* Nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ sinh năm 1949 tại Quảng Bình, hiện sống tại Huế, bà là Hội viên Hội nhà văn Việt Nam năm 1978, từng học Trường viết văn Nguyễn Du.
– Thơ Lâm Thị Mĩ Dạ có giọng điệu trong trẻo, hồn nhiên, vui tươi, ngôn ngữ đa dạng đậm chất hiện thực cuộc sống. Thơ bà hay ở những chỗ bất thần, ngơ ngác và những rung cảm đầy nữ tính.
– “Khoảng trời hố bom” là bài thơ nổi tiếng, trong chùm thơ được tặng giải Nhất cuộc thi thơ Báo Văn nghệ năm 1972 – 1973. Bài thơ được sáng tác tác tháng 10 năm 1972, thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt nhất.
Câu hỏi:
Câu 1. Câu thơ nào gợi lên sự hi sinh anh dũng của cô gái mở đường trong đoạn thơ trên?
Câu 2. Những cô gái mở đường trong đoạn thơ trên đã lấy tình yêu Tổ quốc “thắp lên ngọn lửa”. Theo em ngọn lửa ấy thể hiện điều gì?
Câu 3. Chỉ ra những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn thơ và tác dụng của các biện pháp nghệ thuật đó.
Em nằm dưới đất sâu
Như khoảng trời đã nằm yên trong đất
Ðêm đêm, tâm hồn em tỏa sáng
Những vì sao ngời chói, lung linh
Câu 4. Nêu cảm nhận về hai dòng thơ cuối:
“Gương mặt em bạn bè tôi không biết
Nên mỗi người có gương mặt em riêng.”
Câu 5. Từ nội dung đoạn thơ, hãy viết đoạn văn ngắn (5-7 câu) trình bày suy nghĩ của em tình yêu Tổ quốc trong xã hội mới.
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
Câu 1: Câu thơ nào gợi lên sự hy sinh anh dũng của cô gái mở đường trong đoạn thơ trên?
Câu thơ gợi lên sự hy sinh anh dũng của cô gái mở đường là:
“Em đã lấy tình yêu Tổ quốc của mình thắp lên ngọn lửa,
Đánh lạc hướng thù, hứng lấy làn bom…”
Câu thơ này thể hiện hành động anh dũng của cô gái khi hy sinh bản thân để bảo vệ con đường, tạo điều kiện cho đoàn quân tiến vào trận. Hành động “thắp lên ngọn lửa” thể hiện sự cháy bỏng với niềm tin và yêu nước, trong khi “hứng lấy làn bom” cho thấy sự hy sinh cao cả của cô gái mở đường.
Câu 2: Những cô gái mở đường trong đoạn thơ trên đã lấy tình yêu Tổ quốc “thắp lên ngọn lửa”. Theo em ngọn lửa ấy thể hiện điều gì?
Ngọn lửa trong câu thơ thể hiện tinh thần yêu nước cháy bỏng của các cô gái mở đường. Nó là biểu tượng của sự kiên cường, dũng cảm và quyết tâm không sợ hãi trước hiểm nguy, sẵn sàng hi sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Ngọn lửa cũng biểu trưng cho niềm tin vào chiến thắng, vào sự sống tiếp nối của Tổ quốc và cũng là hình ảnh của tuổi trẻ, khát vọng, ước mơ cháy bỏng. Thực sự, ngọn lửa ấy không chỉ thắp sáng lòng yêu nước mà còn góp phần soi đường cho các chiến sĩ hành quân và chiến đấu.
Câu 3: Chỉ ra những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn thơ và tác dụng của các biện pháp nghệ thuật đó.
- Biện pháp tu từ sử dụng trong đoạn thơ:
- Nói giảm, nói tránh: “Em nằm dưới đất sâu” – Thay vì nói “em đã hy sinh”, tác giả dùng “nằm dưới đất sâu” để thể hiện sự yên nghỉ, đồng thời gián tiếp thể hiện sự hy sinh của cô gái.
- So sánh: “Em nằm dưới đất sâu như khoảng trời đã nằm yên trong đất” – So sánh cô gái với khoảng trời thể hiện sự rộng lớn, bao la trong tình yêu thương, sự hy sinh của cô gái.
- Ẩn dụ: “Những vì sao ngời chói, lung linh” – Những vì sao ở đây không chỉ là hình ảnh thiên nhiên mà còn là ẩn dụ cho sự bất tử của cô gái, cho ánh sáng và sự sống mà cô đã mang đến.
- Tác dụng của các biện pháp tu từ:
- Làm tăng tính biểu cảm, sâu sắc của bài thơ.
- Giúp khắc họa rõ nét sự hi sinh của cô gái trong khung cảnh thiên nhiên, khiến hình ảnh của cô gái như bất tử và sống mãi trong lòng người đọc.
- Làm nổi bật sự trân trọng và biết ơn của tác giả đối với cô gái và sự hi sinh của cô.
Câu 4: Nêu cảm nhận về hai dòng thơ cuối:
“Gương mặt em bạn bè tôi không biết
Nên mỗi người có gương mặt em riêng.”
Hai dòng thơ cuối thể hiện sự nhớ ơn và tri ân của tác giả đối với cô gái mở đường, dù không ai biết gương mặt cô, nhưng trong trái tim mỗi người, hình ảnh của cô gái ấy lại hiện lên với một sự tôn trọng và lòng ngưỡng mộ riêng biệt. Đây là hình ảnh của sự bất tử, khi mà dù cô gái đã hi sinh, nhưng tinh thần của cô, hành động của cô sống mãi trong lòng những người chiến sĩ, trong những người đã chứng kiến sự hy sinh của cô. Mỗi người đều giữ riêng một “gương mặt” cô gái trong lòng mình, điều đó chứng tỏ tình yêu thương và lòng tri ân không thể phai nhòa.
Câu 5: Từ nội dung đoạn thơ, hãy viết đoạn văn ngắn (5-7 câu) trình bày suy nghĩ của em về tình yêu Tổ quốc trong xã hội mới.
Tình yêu Tổ quốc là thứ tình cảm thiêng liêng, bất diệt, luôn tồn tại trong mỗi con người dù ở bất kỳ thời đại nào. Trong xã hội mới, tình yêu Tổ quốc vẫn là nền tảng vững chắc để mỗi người dân đứng vững và cống hiến cho sự phát triển chung của đất nước. Tuy nhiên, tình yêu đó không chỉ dừng lại ở lời nói, mà còn cần được thể hiện qua hành động cụ thể, qua sự chăm sóc, bảo vệ đất nước, xây dựng cộng đồng vững mạnh. Tình yêu Tổ quốc trong xã hội mới không chỉ là sự yêu quý, tự hào, mà còn là hành động thiết thực trong công việc, học tập, và cả trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa. Mỗi người dân đều phải góp phần tạo dựng một đất nước phát triển, giàu mạnh và tự hào.
