ĐỀ ĐỌC HIỂU
Cây xấu hổ (Anh Ngọc)
Bờ đường 9 có lùm cây xấu hổ
Chiến sĩ đi qua ai cũng mỉm cười
Giữa một vùng lửa cháy bom rơi
Tất cả lộ nguyên hình trần trụi
Cây xấu hổ với màu xanh bối rối
Tự giấu mình trong lá khép lim di
Chiến sĩ qua đây ai cũng bước rất êm
Khi bất chợt thoảng một bàn chân lạ
Cây vội vã nhắm nghìn con mắt
Nhựa dồn lên cành khẽ ngả như chào
Người ra rồi bóng dáng cứ theo sau
Anh lính trẻ bỗng quay đầu tủm tỉm
Cây đã hé những mắt tròn chúm chím
Đang thập thò nghịch ngợm nhìn theo
Phút lạ lùng trời đất trong veo
Anh nghe có tiếng reo thầm gặp gỡ
Nhiều dáng điệu thoáng qua trong trí nhớ
Rất thân quen mà chẳng gọi nên lời
Giữa một vùng lửa cháy bom rơi
Cây hiện lên như một niềm ấp ủ
Anh lính trẻ hái một cành xấu hổ
Ướp vào trong trang sổ của mình
Và chuyện này chỉ cây biết với anh.
(Giải nhì trong cuộc thi thơ của tuần báo Văn nghệ năm 1972-1973)
Câu 1 (1.5 điểm). Xác định thể thơ và cho biết những dấu hiệu hình thức của thể thơ đó biểu hiện trong bài “Cây xấu hổ”.
Câu 2 (2.0 điểm). Hãy cho biết mạch cảm xúc và cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
Câu 3 (1.5 điểm). Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật trong hai câu thơ:
Cây vội vã nhắm nghìn con mắt
Nhựa dồn lên cành khẽ ngả như chào.
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
Câu 1 (1,5 điểm):
– Thể thơ tự do
– Dấu hiệu hình thức của thể thơ:
+ Số tiếng: 7, 8 tiếng; khổ thơ mở đầu có 2 dòng thơ, phổ biến là 4 dòng thơ/ khổ, khổ cuối chỉ có 1 dòng.
+ Vần được gieo linh hoạt, có vần cách, vần liền.
Ví dụ khổ 1.2 có vần liền: cười – rơi; vần cách: rơi – rối,…
+ Nhịp: căn cứ cách ngắt các vế trong dòng thơ và số tiếng từng dòng thì chủ yếu là nhịp 3/5, 4/4 đối với câu tám tiếng, nhịp 3/4 đối với câu bảy tiếng.
Câu 2 (2,0 điểm):
➡ Mạch cảm xúc của bài thơ bắt đầu bằng sự cảm nhận nhẹ nhàng, dịu dàng về hình ảnh cây xấu hổ bên bờ đường trong hoàn cảnh bom đạn, chiến tranh.
– Cảm xúc chuyển sang sự đồng cảm, thấu hiểu, như cây và chiến sĩ có sự giao cảm tinh tế, gần gũi.
– Cảm xúc cuối cùng là sự ấp ủ, trân trọng, với hình ảnh chiến sĩ hái cành cây xấu hổ làm kỷ niệm, giữ trong lòng những ký ức thân thương.
➡ Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là tình yêu thiên nhiên, sự hòa quyện giữa con người và cây cối trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt.
– Đồng thời thể hiện sự tinh tế trong cảm xúc, nét đẹp trong tâm hồn người lính giữa cảnh bom đạn, và sức sống mãnh liệt của thiên nhiên bất chấp chiến tranh.
Câu 3 (1,5 điểm):
➡ Biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong hai câu thơ:
“Cây vội vã nhắm nghìn con mắt
Nhựa dồn lên cành khẽ ngả như chào.”
➡ Biện pháp nhân hóa được thể hiện rõ:
– “Cây vội vã nhắm nghìn con mắt” gán cho cây khả năng có “mắt” và biết “nhắm” như con người, biểu thị sự e dè, rụt rè, “xấu hổ”.
– “Nhựa dồn lên cành khẽ ngả như chào” cũng gán cho cây cử động “khẽ ngả” và hành động “chào”, như một hành động lễ phép, thân thiện.
➡ Tác dụng:
– Tạo hình ảnh cây sống động, gần gũi, giàu cảm xúc.
– Phản ánh tâm trạng “xấu hổ”, e ngại của cây trong cảnh chiến tranh khốc liệt.
– Gợi cảm giác giao hòa giữa thiên nhiên và con người, làm nổi bật vẻ đẹp tinh thần trong hoàn cảnh khó khăn.
– Tăng sức biểu cảm cho bài thơ, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về ý nghĩa và hình ảnh của cây xấu hổ.
