Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau
Bắt đầu câu chuyện, tôi phải hỏi ngay anh Trúc:
– Đám ấy là đám gì, đám gì mà có đủ từ ông bạc đầu đến lũ trẻ con!
Anh Trúc mỉm cười đáp:
– Đó là một đám ăn vạ!
Rồi vừa pha nước, anh ấy vừa tiếp:
– Cái tục ăn vạ, thiên hạ cũng nhiều nơi có. Nhưng mà có lẽ không đâu nặng bằng làng tôi. Bởi vì theo lệ làng tôi, quyền hành của bốn “trùm nhất” lớn lắm, bao nhiêu công việc trong làng đều do bọn họ quyết định, lý dịch cũng phải theo họ. Người nào cưỡng lại với họ, ấy là họ sẽ tìm cách ăn vạ.
Như đã thấy tôi không hiểu “ăn vạ” là gì, anh Trúc uống cạn chén nước rồi thêm:
– Chắc anh chưa được chứng kiến cuộc ăn vạ nào thì phải! Có gì đâu, người nào có lỗi với “làng” thì “làng” cứ việc mua lợn, mua rượu, mua gạo đem ra điếm làng mà ăn. Phí tổn bao nhiêu, người có lỗi đó phải chịu. Hôm nay họ ăn vạ lão Sửu. Tội nghiệp! Lão ấy hiền lành, thật thà nhất làng tôi đấy! Chỉ vì nhà đã lép vế, lại có bát ăn, một hôm một ông trong bốn ông “trùm” đến nhà hỏi vay gánh lúa, lão ta đi vắng, mụ vợ chối là không có, ông trùm kia lấy làm thù, cách vài hôm sau hắn mượn việc làng sinh sự cãi nhau với lão ấy, rồi hắn vu cho lão ta chửi làng và đem chuyện đó trình “làng”. “Làng” là bọn đó chứ có ai đâu! Chúng với hắn cũng như một đào một kép, cho nên khi thấy hắn trình, chúng liền hùa nhau bắt vạ lão Sửu.
(Trích Một tiệc ăn vạ, phóng sự Việc làng, Ngô Tất Tố, NXB Văn học, 2022, tr. 103 – 109)
Trả lời các câu hỏi từ 1 đến 5:
Câu 1. Dựa vào đoạn trích, hãy cho biết “ăn vạ” là gì?
Câu 2. Theo đoạn trích, lão Sửu bị “ăn vạ” là do nguyên nhân nào?
Câu 3. Câu nói: “Bởi vì theo lệ làng tôi, quyền hành của bốn “trùm nhất” lớn lắm, bao nhiêu công việc trong làng đều do bọn họ quyết định, lý dịch cũng phải theo họ.” phản ánh thực trạng gì?
Câu 4. Qua đoạn trích, tác giả đã bày tỏ thái độ gì với thực trạng ở nông thôn Việt Nam?
Câu 5. Anh/chị hãy đề xuất một số giải pháp góp phần bài trừ, xoá bỏ những hủ tục ở nông thôn Việt Nam?
Đáp án
Câu 1. “Ăn vạ” là gì?
→ “Ăn vạ” là hình thức xử phạt theo lệ làng, trong đó người bị cho là có lỗi phải chịu toàn bộ chi phí cho một bữa tiệc do làng tổ chức, gồm lợn, rượu, gạo… tại điếm làng.
Câu 2. Vì sao lão Sửu bị ăn vạ?
→ Lão Sửu bị ăn vạ vì một ông trùm đến vay lúa, vợ lão từ chối, khiến ông ta tức giận. Sau đó, ông ta kiếm chuyện cãi nhau rồi vu cho lão chửi làng, trình lên “làng” – thực chất là bè phái của ông ta – để bắt vạ.
Câu 3. Câu nói về quyền hành của “trùm nhất” phản ánh điều gì?
→ Phản ánh thực trạng chuyên quyền, bè phái của tầng lớp cường hào phong kiến ở nông thôn xưa. Họ lợi dụng lệ làng để thao túng, đặt ra luật lệ vô lý nhằm bóc lột dân lành.
Câu 4. Thái độ của tác giả đối với thực trạng nông thôn?
→ Tác giả lên án sự lộng hành của cường hào, lí dịch và bày tỏ sự xót xa trước nỗi khổ của người dân bị áp bức bởi hủ tục.
Câu 5. Giải pháp bài trừ hủ tục ở nông thôn?
→ Một số giải pháp:
- Tăng cường tuyên truyền pháp luật, phân tích tác hại của hủ tục để người dân nhận thức và từ bỏ.
- Phát triển phong trào xây dựng đời sống văn hóa, tổ chức sinh hoạt cộng đồng, văn nghệ để nâng cao nhận thức.
- Đầu tư hỗ trợ giảm nghèo gắn với xây dựng nông thôn mới, giúp người dân thoát khỏi sự lệ thuộc vào thế lực cũ.
Thông tin về tác giả
Ngô Tất Tố (1894–1954) là một nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu văn hóa nổi tiếng của Việt Nam. Ông sinh ra tại làng Lộc Hà, huyện Đông Anh, Hà Nội. Với vốn hiểu biết sâu rộng về Hán học và văn hóa dân gian, Ngô Tất Tố đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị như:
- 📘 Tắt đèn (tiểu thuyết hiện thực phê phán)
- 📘 Việc làng (tập phóng sự)
- 📘 Lều chõng (tiểu thuyết về con đường học vấn Nho học)
Ông là người tiên phong trong việc sử dụng văn học để phản ánh hiện thực xã hội, lên án bất công, bảo vệ quyền lợi người dân. Văn phong của ông sắc sảo, giàu tính phản biện, kết hợp giữa trào phúng và cảm thương sâu sắc.
5 Câu hỏi mở rộng
Câu 6. Tác phẩm “Một tiệc ăn vạ” thuộc thể loại gì?
→ Là một phóng sự – thể loại văn học hiện thực phản ánh đời sống xã hội qua cái nhìn sắc sảo của người viết.
Câu 7. Hình ảnh lão Sửu có ý nghĩa gì trong đoạn trích?
→ Lão Sửu là biểu tượng của người nông dân hiền lành, thật thà nhưng bị áp bức bởi thế lực cường hào, phản ánh số phận chung của tầng lớp thấp cổ bé họng.
Câu 8. “Làng” trong đoạn trích có phải là cộng đồng dân cư không?
→ Không. “Làng” ở đây là nhóm người cầm quyền, thao túng luật lệ, đại diện cho sự lộng hành chứ không phải toàn thể dân làng.
Câu 9. Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nào để thể hiện nội dung?
→ Tác giả sử dụng đối thoại, kể chuyện xen lẫn giọng điệu mỉa mai, hài hước để phơi bày bản chất của hủ tục và sự bất công.
Câu 10. Bài học rút ra từ đoạn trích là gì?
→ Cần tỉnh táo trước những luật lệ vô lý, không để bị thao túng bởi thế lực xấu. Đồng thời, phải xây dựng cộng đồng dân chủ, công bằng, văn minh.
