Tìm hiểu bài thơ Dặn con trước khi làm bài đọc hiểu
Tác giả Trần Nhuận Minh
- Sinh năm 1944, quê ở Quảng Ninh.
- Là một nhà thơ hiện đại, từng giữ nhiều chức vụ trong Hội Nhà văn Việt Nam.
- Thơ ông thường mang hơi thở đời sống, giàu tính nhân văn, phản ánh sâu sắc những vấn đề xã hội.
- Bài thơ “Dặn con” được sáng tác ngày 13/11/1991 tại Cửa Lục Thủy, in trong tập Nhà thơ và hoa cỏ.
Nội dung bài thơ “Dặn con”
- Là lời dặn dò của người cha dành cho con về cách ứng xử với người hành khất.
- Thể hiện tình yêu thương, sự đồng cảm và lòng nhân ái với những người nghèo khổ.
- Người cha không chỉ dạy con cách giúp đỡ vật chất, mà còn nhấn mạnh đến sự tế nhị trong lời nói và hành động để không làm tổn thương người khác.
Thông điệp và bài học rút ra
- Không ai muốn làm hành khất: Họ là nạn nhân của số phận, cần được tôn trọng.
- Sự đồng cảm và lòng tốt là giá trị sống cần được nuôi dưỡng từ nhỏ.
- Lòng nhân ái không chỉ là cho đi, mà còn là cách ta đối xử với người khác bằng sự tử tế và thấu hiểu.
- Triết lý sâu sắc: “Lòng tốt gửi vào thiên hạ / Biết đâu nuôi bố sau này…” – nhấn mạnh quy luật nhân quả, gieo yêu thương để nhận lại yêu thương.
Nghệ thuật đặc sắc
- Thể thơ 6 chữ, gần với thơ tự do, tạo sự linh hoạt trong biểu đạt cảm xúc.
- Điệp cấu trúc “Con không…”: Tạo nhịp điệu và nhấn mạnh lời dặn.
- Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc nhưng giàu cảm xúc.
- Hình ảnh con chó là chi tiết ẩn dụ sâu sắc về sự vô cảm và cách giáo dục lòng nhân hậu.
Các câu hỏi thường gặp trong đề đọc hiểu
| Câu hỏi | Ý chính cần nắm |
|---|---|
| Thể thơ và cách gieo vần? | Thơ 6 chữ, gieo vần chân. |
| Tác dụng từ “hành khất”? | Thể hiện sự tôn trọng, đồng cảm. |
| Điệp từ “Con không…” có ý nghĩa gì? | Nhấn mạnh lời dặn, mang tính mệnh lệnh. |
| Vì sao không nên hỏi quê hương họ? | Tránh gợi lại nỗi đau tha hương. |
| Biện pháp tu từ nổi bật? | Phép điệp, biểu cảm, ẩn dụ. |
| Thông điệp chính? | Sống nhân ái, biết sẻ chia và thấu hiểu. |
ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: Dặn con (Trần Nhuận Minh)
Đọc văn bản sau:
Chẳng ai muốn làm hành khất
Tội trời đày ở nhân gian
Con không được cười giễu họ
Dù họ hôi hám úa tàn
Nhà mình sát đường, họ đến
Có cho thì có là bao
Con không bao giờ được hỏi
Quê hương họ ở nơi nào
Con chó nhà mình rất hư
Cứ thấy ăn mày là cắn
Con phải răn dạy nó đi
Nếu không thì con đem bán
Mình tạm gọi là no ấm
Ai biết cơ trời vần xoay
Lòng tốt gửi vào thiên hạ
Biết đâu nuôi bố sau này…
Cửa Lục Thủy, 13-11-1991
(Dặn con, Trần Nhuận Minh *, trích 100 bài thơ hay nhất thế kỉ XX,
NXB Giáo dục, 2008, tr.61) * Trần Nhuận Minh sinh năm 1944, quê ở Hải Dương, hiện đang sống và viết tại Quảng Ninh. Thơ ông giản dị, hàm súc, giàu chất nhân văn. Các tác phẩm chính: Đấy là tình yêu (1971); Âm điệu một vùng đất (1980); Nhà thơ và hoa cỏ (1993)…
Lựa chọn phương án đúng:
Câu 1: Văn bản trên thuộc loại nào?
- Văn bản nghị luận.
- Văn bản thông tin.
- Văn bản văn học.
- Văn bản đa phương thức.
Câu 2. Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản?
- Nghị luận.
- Miêu tả.
- Thuyết minh.
- Biểu cảm.
Câu 3. Nhân vật trữ tình trong bài thơ trên là ai?
- Người bố.
- Người con.
- Người hành khất.
- Bố và con.
Câu 4. Câu thơ nào sau đây thể hiện rõ nhất hình ảnh người hành khất?
- Dù họ hôi hám úa tàn
- Nhà mình sát đường, họ đến
- Mình tạm gọi là no ấm
- Lòng tốt gửi vào thiên hạ
Câu 5. Nêu tác dụng của việc sử dụng từ Hán Việt hành khất trong bài thơ.
- Tạo sắc thái trầm buồn, thể hiện sự tiếc thương, đau đớn đối với những người bất hạnh.
- Tạo sắc thái trang trọng, thể hiện sự đồng cảm, tôn trọng đối với những người bất hạnh.
- Tạo sắc thái trang trọng, thể hiện sự tôn kính, ngưỡng mộ đối với những người bất hạnh.
- Tạo sắc thái gần gũi, thể hiện sự ngưỡng mộ, trân trọng đối với những người bất hạnh.
Câu 6: Dòng nào sau đây thể hiện đúng nội dung của những câu thơ cuối bài:
Mình tạm gọi là no ấm
Ai biết cơ trời vần xoay
Lòng tốt gửi vào thiên hạ
Biết đâu nuôi bố sau này…
- Tương lai đen tối, nhiều trở ngại, cần có sự tính toán kĩ lưỡng từ hôm nay.
- Cuộc sống nhiều khó khăn, thử thách, cha sẵn sàng hi sinh tất cả vì tương lai của con.
- Không ai đoán biết trước được tương lai, vì vậy chỉ cần sống cho hôm nay.
- Cuộc sống không ngừng thay đổi, thương người hôm nay là thương mình ngày mai.
Trả lời các câu hỏi:
Câu 7. Bài thơ gợi cho anh/chị nhớ đến tác phẩm nào trong chương trình Ngữ văn THCS? Câu 8. Cảm nhận của anh/chị về nhân vật người cha qua những lời dặn dò con.
Câu 9. Từ nội dung bài thơ, anh/ chị suy nghĩ gì về cách đối xử với những người bất hạnh trong cuộc sống? (Trả lời trong 4-5 câu).
HƯỚNG DẪN CHẤM
| Phần | Câu | Nội dung | Điểm |
| I | ĐỌC HIỂU | 6.0 | |
| 1 | C | 0.5 | |
| 2 | D | 0.5 | |
| 3 | A | 0.5 | |
| 4 | A | 0.5 | |
| 5 | B | 0.5 | |
| 6 | D | 0.5 | |
| 7 | Học sinh có thể trả lời theo hướng: Bài thơ gợi nhớ đến tác phẩm Nói với con của nhà thơ Y Phương. Hướng dẫn chấm:
– HS trả lời đúng tên tác phẩm và tác giả đạt: 1.0 điểm – HS trả lời đúng tên tác phẩm hoặc tác giả đạt 0.5 điểm |
1.0 | |
| 8 | Cảm nhận về nhân vật người cha qua những lời dặn dò con:
HS có thể trả lời theo hướng: Là người có tấm lòng nhân ái, lối ứng xử tinh tế, trải đời, yêu thương con, có cách giáo dục con đúng đắn, gần gũi, nhẹ nhàng, nhưng nghiêm khắc, sâu sắc… Hướng dẫn chấm: – HS có cách diễn đạt tương đương, sử dụng các từ đồng nghĩa, gần nghĩa vẫn đạt điểm tối đa. |
1.0 | |
| 9 | HS trình bày được suy nghĩ cá nhân, có lí giải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.
Có thể trả lời theo hướng: Cần đối xử một cách trân trọng, yêu thương, đồng cảm, bao dung, sẻ chia, giúp đỡ… đối với những người bất hạnh trong cuộc sống,. Hướng dẫn chấm: – HS có cách diễn đạt tương đương đạt điểm tối đa. |
1.0 |
