Tìm hiểu truyện ngắn Sinh vật trên Trái Đất được hình thành như thế nào? trước khi làm bài đọc hiểu
Key Points
Tác giả: Nguyễn Quang Riệu
Tác phẩm: Sinh vật trên Trái Đất được hình thành như thế nào? (Ngữ văn 6, tập hai)
Nội dung:
- Đoạn trích trình bày quá trình hình thành và phát triển của sự sống trên Trái Đất, nhấn mạnh vai trò thiết yếu của nước và ánh sáng Mặt Trời.
- Từ khóa nổi bật là “nước”, vì đây là yếu tố trung tâm trong các phản ứng hóa học dẫn đến sự sống.
- Hai điều kiện cơ bản dẫn đến sự nảy nở của sự sống là: nước và Mặt Trời.
- Tác giả tổ chức nội dung theo hướng trả lời câu hỏi: sự sống trên Trái Đất hình thành và phát triển dựa trên những điều kiện nào, thể hiện qua các cụm từ như “dẫn đến sự nảy nở của sự sống”, “duy trì sự sống”, “cần thiết cho thực vật”.
- Trước khi giả định về sự sống ngoài Trái Đất, các nhà khoa học cần chứng minh rằng nơi đó có nước dưới một dạng nhất định.
- Ví dụ về sự cộng sinh: địa y là sự cộng sinh giữa nấm và vi khuẩn quang hợp. Nấm hấp thụ nước và khoáng chất, còn vi khuẩn tạo chất hữu cơ nhờ ánh sáng Mặt Trời.
- Các từ mượn không có gốc Hán: các-bô-níc, glu-cô, ô-xi — đều là từ mượn từ tiếng châu Âu, có gạch nối giữa các âm tiết.
- Các hoạt động cụ thể của các đối tượng trong quá trình phát triển sự sống:
- Nước: hòa tan
- Khí các-bô-níc: kết hợp
- Khí ô-xi: bốc lên
- Sinh vật: “đốt” glu-cô, sản xuất hơi nước và khí các-bô-níc.
ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: Sinh vật trên Trái Đất được hình thành như thế nào? (Nguyễn Quang Riệu)
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:
Nước, một thành phần thiết yếu của những phản ứng hoá học, là dung môi có khả năng hoà tan những phán tử, dẫn đến sự nảy nở của sự sống. Dưới ánh sáng Mặt Trời, khí các-bô-níc kết hợp với nước để biến thành glu-cô (đường) và ô-xi. Khí ô-xi bốc lên khí quyển và duy trì sự sống trên Trái Đất. Sự hô hấp của sinh vật dùng ô-xi để “đốt” glu-cô và sản xuất ra hơi nước và khí các-bô-níc cần thiết cho thực vật. Sự cộng sinh giữa giới động vật và thực vật trên Trái Đất đã được thực hiện nhờ tác động hữu ích của Mặt Trời.
(Nguyễn Quang Riệu, Sinh vật trên Trái Đất được hình thành như thế nào?, Ngữ văn 6, tập hai, Sđd, tr. 96 – 97)
- Theo em, từ nào có thể được xem là từ khoá của đoạn trích?
- Đoạn trích đã cho biết hai điều kiện cơ bản nhất dẫn đến “sự nảy nở của sự sống” trên Trái Đất. Hai điều kiện đó là gì?
- Dựa vào các cụm từ: dẫn đến sự nảy nở của sự sống (câu 1), duy trì sự sống trên Trái Đất (câu 3), cần thiết cho thực vật (câu 4), hãy nêu định hướng tổ chức nội dung phần viết này của tác giả.
- Căn cứ vào nội dung đoạn trích, hãy suy đoán: Trước khi nêu giả thuyết về sự tồn tại của sinh vật ở một nơi nào đó ngoài hành tinh của chúng ta, các nhà khoa học phải chứng minh được điều gì?
- Hãy nêu một ví dụ về sự cộng sinh giữa động vật và thực vật được thực hiện nhờ tác động của Mặt Trời mà em quan sát hoặc biết được qua việc tự tìm hiểu các tài liệu khoa học (Lưu ý: xem lại chú thích về từ cộng sinh trong SGK, tr. 97).
- Trong các từ mượn được tác giả sử dụng trong đoạn trích, từ nào không mượn từ tiếng Hán?
- Tìm trong đoạn trích những từ thể hiện hoạt động cụ thể của các đối tượng có ảnh hưởng đến quá trình nảy sinh và phát triển của sự sống trên Trái Đất (Lưu ý: ghi tên đối tượng trước, ghi từ chỉ hoạt động sau).
HƯỚNG DẪN CHẤM
1. Nước là từ có thể được xem như từ khoá trong đoạn trích.
- Theo tác giả đoạn trích, hai điều kiện cơ bản nhất dẫn đến “sự nảy nở của sự sống” trên Trái Đất là nước và mặt trời.
- Các cụm từ: dẫn đến sự nảy nở của sự sống (câu 1), duy trì sự sống trên Trái Đất (câu 3), cần thiết cho thực vật (câu 4) cho thấy rõ định hướng tổ chức nội dung đoạn văn được trích của tác giả. Đó là, tất cả phải hướng vào việc trả lời câu hỏi then chốt: Các sinh vật trên Trái Đất đã nảy sinh và phát triển dựa trên những điều kiện nào?
- Căn cứ vào nội dung đoạn trích, có thể suy đoán: khi muốn nêu giả thuyết về sự tồn tại của sinh vật ở một nơi nào đó ngoài hành tinh của chúng ta, trước hết, các nhà khoa học phải chứng minh được rằng ở đó có nước (nước trong một dạng/ thể nhất định nào đó).
- Một ví dụ thường được nêu trong các tài liệu khoa học thường thức: nấm và loại vi khuẩn có khả năng quang hợp cộng sinh với nhau tạo thành địa y; trong đó, nấm hấp thụ nước và chất khoáng giúp vi khuẩn tồn tại, ngược lại, loại vi khuẩn biết quang hợp lại tạo được chất hữu cơ giúp nấm tổn tại (nhờ khả năng thu nhận và chuyển hoá năng lượng Mặt Trời).
- Đoạn trích có nhiều từ mượn, có gốc ở tiếng Hán hoặc các ngôn ngữ châu Âu. Trong số đó, những từ không mượn từ tiếng Hán là: các-bô-níc, glu-cô, ô-xi. Các từ này đều giống nhau ở điểm: các âm tiết tạo nên từ được viết tách ra và giữa chúng có gạch nối.
- Những từ thể hiện hoạt động cụ thể của các đối tượng có ảnh hưởng đến quá trình nảy sinh và phát triển của sự sống trên Trái Đất: hoà tan (nước hoà tan… ), kết hợp (khí các-bô-níc kết hợp với…), bốc (khí ô-xi bốc lên…), “đốt”, sản xuất (sinh vật dùng ô-xi để “đốt” glu-cô và sản xuất ra…)
