Tìm hiểu truyện ngắn Tầm quan trọng của nước và hành trình kỳ diệu của nó trước khi làm bài đọc hiểu
Tác giả: Nhiều tác giả
Tác phẩm: Bách khoa thư thế hệ mới (NXB Dân trí, Hà Nội, 2017)
Nội dung:
- Đoạn trích trình bày hành trình tuần hoàn của nước trên Trái Đất và vai trò thiết yếu của nước đối với sự sống.
- Nước được ví như “một nhà du hành vĩ đại” vì nó không ngừng chuyển đổi giữa các thể: lỏng, khí, băng, di chuyển qua các môi trường khác nhau như biển, không khí, núi, sông.
- Câu “Nước là thành phần cơ bản tạo nên các loài thực vật và động vật, trong đó có con người chúng ta” nhấn mạnh rằng nước chiếm tỉ trọng lớn trong cơ thể sinh vật, là yếu tố cấu tạo không thể thiếu.
- Trong vòng tuần hoàn, nước tồn tại ở ba thể: thể lỏng (nước biển, sông), thể khí (hơi nước trong không khí), thể rắn (băng trên núi và ở địa cực). Băng ở các đỉnh núi cao và hai đầu địa cực là nguồn dự trữ nước ngọt quan trọng, góp phần điều hòa khí hậu và duy trì sự sống.
- Nước có vai trò sống còn đối với sự sống: là dung môi cho các phản ứng sinh học, là thành phần cấu tạo cơ thể, phục vụ các hoạt động thiết yếu như uống, tưới tiêu, sản xuất điện,…
- Câu kết “Nước thật quý giá!” là lời nhấn mạnh giá trị của nước, đồng thời gợi lên ý thức bảo vệ nguồn nước, sử dụng tiết kiệm và giữ gìn môi trường nước sạch.
- Câu chủ đề của đoạn trích là: “Nước là một nhà du hành vĩ đại không ngừng thay đổi hình dạng.”
- Đoạn trích được triển khai theo trình tự hợp lý: mở đầu bằng hành trình tuần hoàn của nước, sau đó chuyển sang phân tích vai trò của nước đối với sự sống. Cách trình bày này vừa làm nổi bật hình ảnh ẩn dụ “nhà du hành”, vừa khẳng định tầm quan trọng “vĩ đại” của nước trong đời sống con người và thiên nhiên.
ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: Tầm quan trọng của nước và hành trình kỳ diệu của nó
Đọc đoạn trích sAu và trả lời các câu hỏi:
Nước là một nhà du hành vĩ đại không ngừng thay đổi hình dạng. Nó rời khỏi biển ở thể lỏng rồi lại xuất hiện trong không khí ở thể khí, sau đó rơi xuống dưới dạng băng trên các ngọn núi. Tại đó, cuộc du hành của nước tiếp tục, nó trở lại thể lỏng, chảy trong các đòng sông lớn nhỏ, rồi lại đổ ra biển, điểm xuất phát ban đầu. Trong suốt vòng tuần hoàn này, nước đều có ích cho các sinh thể. Nước là thành phần cơ bản tạo nên các loài thực vật và động vật, trong đó có con người chúng ta, và chúng ta không thể sống thiếu nước. Chúng ta sử dụng nước từng giây từng phút, để uống, tưới tiêu, sản xuất điện,… Nước thật quý giá!
(Nhiều tác giả, Bách khoa thư thế hệ mới, NXB Dân trí, Hà Nội, 2017, tr. 28)
- Vấn đề chính được nói đến trong đoạn trích là gì?
- Tại sao nước lại được ví với “một nhà du hành vĩ đại”?
- Em hiểu thế nào về nội dung của câu “Nước là thành phần cơ bản tạo nên các loài thực vật và động vật, trong đó có con người chúng ta.”?
- Trong vòng tuần hoàn của mình, nước đã từng tồn tại ở những dạng/ thể nào? Hãy nêu suy luận của em về tầm quan trọng của băng tồn tại trên các đỉnh núi cao và ở hai đầu địa cực (Bắc Cực và Nam Cực).
5.Nước có tầm quan trọng như thế nào đối với sự sống?
- “Nước thật quý giá!” – câu kết của đoạn trích có thể gợi lên trong em những suy nghĩ gì?
7.Câu nào có thể được xem là câu chủ đề của đoạn trích?
- Nêu nhận xét về cách triển khai vấn đề của đoạn trích (chú ý sự phát triển tiếp nối giữa 3 câu đầu và 4 câu sau).
HƯỚNG DẪN CHẤM
1. Vấn đề chính được nói tới trong đoạn trích là hành trình của nước trên Trái Đất và vai trò của nước đối với sự sống nói chung, con người nói riêng.
- Nước được ví với “một nhà du hành vĩ đại” vì nó có một hành trình không ngừng nghỉ, luôn chuyển hoá từ dạng/ thể này sang dạng/ thể khác.
- Câu “Nước là thành phần cơ bản tạo nên các loài thực vật, động vật, trong đó có con người chúng ta.” muốn nói đến tỉ trọng lớn của nước trong cơ thể mọi sinh vật.
- Trong vòng tuần hoàn của mình, nước đã từng tổn tại dưới các dạng/ thể: lỏng, khí, băng. Như vậy, khối lượng băng tổn tại trên các đỉnh núi cao và ở hai đầu địa cực có thể được xem là một nguồn tài nguyên nước vô cùng quan trọng.
- Tầm quan trọng của nước đối với sự sống: tạo dung môi thích hợp cho sự tồn tại và sinh trưởng của muôn loài; là thành phần cấu tạo không thể thiếu của mọi cơ thể sinh vật.
- Câu kết của đoạn trích (Nước thật quý giá!) ngầm chứa lời kêu gọi bảo vệ tài nguyên nước, không sử dụng lãng phí nước, giữ sạch nguồn nước,…
- Câu có thể được xem là câu chủ đề của đoạn trích: Nước là một nhà du hành vĩ đại không ngừng thay đổi hình dạng.
- Cách triển khai vấn đề của đoạn trích: thoạt đầu, đoạn trích nói về vòng tuần hoàn của nước, tiếp đó, chuyển sang ý nói về ích lợi của nước đối với đời sống của muôn loài, trong đó có con người. Với cách triển khai này, đoạn trích vừa làm sáng tỏ được ý nghĩa của hình tượng “nhà du hành/ vừa nêu bật được vai trò “vĩ đại” của nước – tức là những điều được song song gợi lên ngay trong câu chủ đề.
