Tìm hiểu thông tin về văn bản Khuyến học trước khi làm bài
Giới thiệu chung
Tên tác phẩm: Khuyến học
Tác giả: Fukuzawa Yukichi
Thể loại: Tản văn, triết luận, giáo dục
Năm xuất bản: Lần đầu năm 1872 tại Nhật Bản; bản dịch tiếng Việt phổ biến từ năm 1942
Nhà xuất bản: Nhiều nhà xuất bản tại Nhật Bản; bản dịch tiếng Việt do NXB Văn học và Nhã Nam phát hành
Tác phẩm được xem là cuốn sách có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến công chúng Nhật Bản trong thời kỳ Minh Trị Duy Tân. Với tuyên ngôn nổi tiếng “Trời không tạo ra người đứng trên người, cũng không tạo ra người đứng dưới người”, Fukuzawa Yukichi đã làm rung chuyển tư tưởng bảo thủ của xã hội Nhật thời phong kiến2.
Nội dung chính
Khuyến học là một tập hợp các bài luận ngắn, trình bày tư tưởng giáo dục tiến bộ, khuyến khích con người học tập để tự nâng cao giá trị bản thân và góp phần xây dựng quốc gia độc lập, văn minh. Tác phẩm đề cập đến:
- Tinh thần bình đẳng và quyền con người
- Giá trị của học vấn thực tiễn gắn liền với đời sống
- Trách nhiệm của cá nhân đối với xã hội và quốc gia
- Phê phán lối học từ chương, giáo điều
- Kêu gọi tiếp thu văn minh phương Tây một cách có chọn lọc
Fukuzawa nhấn mạnh rằng học vấn là con đường duy nhất để thoát khỏi sự lệ thuộc, nghèo đói và lạc hậu. Ông cho rằng nếu người dân không có tinh thần độc lập, thì lòng yêu nước cũng trở nên nông cạn và vô trách nhiệm.
Giá trị và ý nghĩa
- Khuyến học không chỉ là một tác phẩm giáo dục mà còn là một bản tuyên ngôn khai sáng tinh thần quốc dân. Nó giống như một ngọn đuốc soi đường cho người Nhật trong thời kỳ chuyển mình từ phong kiến sang hiện đại.
- Tác phẩm khơi dậy ý chí tự cường, tinh thần độc lập và khát vọng vươn lên của mỗi cá nhân
- Là nền tảng tư tưởng cho công cuộc Duy Tân của Nhật Bản
- Góp phần hình thành một xã hội dân chủ, pháp trị, đề cao tri thức và nhân phẩm
- Cho đến ngày nay, Khuyến học vẫn được xem là tài liệu thời sự cho những quốc gia đang trên con đường hiện đại hóa bằng giáo dục
ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: Khuyến học (Fukuzawa Yukichi)
Đọc văn bản sau:
Bây giờ hãy thử mang giá trị của con người ra so sánh thử xem? Chẳng phải là tất cả đều bình đẳng đó sao? Nhưng “bình đẳng” ở đây không có nghĩa là người nào cũng phải có điều kiện sống ngang nhau, mà “bình đẳng” ở đây có nghĩa là ai ai cũng đều có quyền lợi ngang nhau, vì chúng ta đều là con người cả.
Nếu nói về điều kiện sống thì có người giàu người nghèo; kẻ mạnh, kẻ yếu, người thông minh, người đần độn. Có người sinh ra thuộc tầng lớp lãnh chúa, quý tộc, ở trong lâu đài, biệt thự, ăn ngon mặc đẹp, thì cũng có người sinh ra phải đi làm thuê làm mướn, sống trong hang cùng ngõ hẻm, hằng ngày chỉ đủ vắt mũi bỏ miệng. Bằng tài năng, có người trở thành chính khách, thành doanh nhân tầm cỡ có thể xoay chuyển thế gian, thì cũng có người chỉ có trí tuệ vừa phải, buôn bán lặt vặt, đến đâu hay đó. Có lực sĩ, có đô vật Sumo lực lưỡng thì cũng có công tử bột, thiếu nữ liễu yếu đào tơ. Mỗi người mỗi vẻ, nhưng quyền lợi cơ bản với tư cách là con người thì ai cũng như ai, hoàn toàn ngang nhau.
Vậy thì thế nào là quyền lợi của con người? Đó chính là quyền được coi trọng sinh mạng, quyền bảo vệ tài sản, quyền được tôn trọng nhân cách và danh dự.
Kể từ khi sinh ra con người trên thế giới này, Trời đã truyền cho con người năng lượng thể xác và tinh thần, đã quy định rõ ai cũng có quyền sống. Không kẻ nào được phép xâm phạm quyền lợi đó. Sinh mạng của lãnh chúa cũng quý giá như sinh mạng của người làm thuê. Ý thức bảo vệ đống gia tài khổng lồ của các nhà tư bản kếch sù cũng không khác gì ý thức bảo vệ đồng vốn ít ỏi của những người buôn bán lặt vặt. (…)
Dân cày có thể khác với địa chủ về điều kiện sống nhưng không khác về quyền lợi. Dẫm phải gai, người dân kêu đau, không lẽ cũng dẫm phải gai mà địa chủ bảo không đau. Ăn của ngon, chủ đất khen ngon, không lẽ cùng ăn của ngon mà dân làm thuê cuốc mướn chê dở.
Đã là người thì ai cũng muốn ăn ngon mặc đẹp, có nhà cao cửa rộng và chẳng có ai lại muốn khổ cả. Âu cũng là lẽ thường.
Người nắm quyền lực vừa có tiền vừa có thế, người nông dân thì lại vừa nghèo vừa yếu thế. Phải thừa nhận rằng ở trên cõi đời có người mạnh người yếu, người giàu người nghèo, có sự khác biệt trong điều kiện sống. Nhưng việc cậy thế vì có tiền, có quyền, lợi dụng sự hơn kém trong điều kiện sinh hoạt để chèn ép người nghèo yếu, chính là hành vi xâm phạm đến quyền lợi của người khác. Kẻ yếu có cách của kẻ yếu, họ sẽ tự bổ khuyết cho họ. Không có sự chèn ép nào tệ hại hơn việc sử dụng quyền thế để ức hiếp những người nghèo yếu.
(Trích Khuyến học, Fukuzawa Yukichi, Nxb Thế giới, Tp.HCM, 2021, tr.41-42)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Văn bản trên viết về vấn đề gì?
Câu 2. Chỉ ra 02 luận điểm chính được tác giả trình bày trong văn bản?
Câu 3. Nhận xét về sự kết hợp giữa lí lẽ và bằng chứng ở văn bản trên?
Câu 4. Chỉ ra mục đích, thái độ của người viết được thể hiện trong văn bản?
Câu 5. Theo anh/chị, vấn đề bình đẳng về quyền lợi giữa người với người mà tác giả đặt ra trong văn bản có còn ý nghĩa đối với xã hội hôm nay không? Vì sao? (Viết một đoạn văn khoảng 7-10 dòng)
HƯỚNG DẪN CHẤM
| Phần | Câu | Nội dung | Điểm |
| I | ĐỌC HIỂU | 4,0 | |
| 1 | Văn bản bàn về vấn đề: sự bình đẳng về quyền lợi giữa con người với con người. | 0,5 | |
| 2 | Hai luận điểm chính có trong văn bản:
+ Luận điểm 1: Con người sinh ra có thể khác nhau về điều kiện sống. + Luận điểm 2: Con người phải luôn được bình đẳng về quyền lợi. |
0,5 | |
| 3 | Nhận xét về sự kết hợp giữa lí lẽ và bằng chứng trong văn bản:
– Lí lẽ và bằng chứng được kết hợp một cách chặt chẽ, làm tăng tính thuyết phục cho luận điểm và làm nổi bật luận đề của văn bản. – Cụ thể: + Khi nói về điều kiện sống của con người có thể khác nhau, tác giả đã đưa ra những bằng chứng rất trực quan, gần gũi: người giàu – người nghèo; người thông minh – kẻ đần độn; lãnh chúa, quý tộc – kẻ làm thuê, làm mướn;… Từ đó ta thấy rõ, con người được sinh ra trong những điều kiện khác nhau, thậm chí đối lập nhau. + Khi nói về sự bình đẳng về quyền lợi, bất chấp sự khác nhau về điều kiện sống, tác giả đã đưa ra những dẫn chứng rất thuyết phục, không thể bàn cãi: giẫm phải gai thì ai giàu nghèo ai cũng đau như nhau, ăn món ngon thì bất kì ai cũng không chê là dở,… Đó là cái chung của mọi con người, không phân biệt quý tiện, sang hèn. |
1,0 | |
| 4 | Mục đích và thái độ của người viết:
– Mục đích: thuyết phục người đọc rằng con người dù sinh sống trong những điều kiện khác nhau, nhưng về quyền lợi họ cần phải được bình đẳng. – Thái độ: + Ủng hộ việc đảm bảo bình đẳng về quyền lợi giữa người với người. + Ngầm lên tiếng phản đối xã hội phân chia giai cấp, giàu nghèo, dẫn đến sự bất bình đẳng về quyền lợi giữa các cá nhân trong cộng đồng. |
1,0 | |
| 5 | Vấn đề bình đẳng về quyền lợi giữa người với người mà tác giả đặt ra trong văn bản vẫn còn ý nghĩa đối với xã hội hôm nay. Bởi vì: dù chúng ta đang nỗ lực xây dựng một xã hội công bằng, nhưng có một bộ phận vẫn còn giữ quan niệm phân biệt đối xử, dẫn đến những người nghèo, những người dân thường vẫn bị coi
khinh, bị hạn chế về quyền lợi, thậm chí là mất quyền lợi. |
2,0 |
