ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau:
NGỌN ĐÈN KHÔNG TẮT
Người ta gửi tới nhà Tư Lai một lá thơ. Thơ đề “Kính gởi ông Hai Tương”. Cả nhà bối rối không ít. Ông Hai Tương đã ra người thiên cổ lâu rồi, thấy có người nhắc lại chồng, bà cụ Hai Tương nhớ quá ứa nước mắt. Khui lá thơ ra, thì ra là thơ mời nói chuyện khởi nghĩa.
Con Tươi ngồi chắt nước cơm ngoài sau bếp, than trong bụng: “Mấy chuyện đó kể muốn thuộc lòng rồi, bắt kể hoài, bộ mấy ổng hổng chán sao”.
Cái khởi nghĩa đó xảy ra đã lâu lắm rồi. Dân xứ này có người nhớ, người không. Cái người không nhớ thì cũng nhớ được hai ngày. Ngày thứ nhất là ngày giỗ chung những người khởi nghĩa bị giặc bắn ngoài chợ. Ngày thứ hai là cái ngày kỷ niệm khởi nghĩa. Xã tưng bừng dựng cờ đỏ chói, chạy xuồng máy rước mấy cụ lão thành lại đằng chỗ ủy ban ngồi uống nước trà, ôn lại chuyện cũ. Những chuyện mà các cụ cất vô trong tim, trong máu, buổi sáng nhớ, buổi chiều nhớ, buổi tối cũng nhớ.
(…) Hồi còn sống, ông nội thương con Tươi nhất. Tươi cũng thương ông nội, quấn quít bên ông. Công việc của nó là nấu cơm, chở nước, quét dọn nhà cửa. Thời gian rảnh ngồi nghe ông nội kể chuyện xưa, nghe bà nội kể chuyện còn xưa hơn nữa. Thằng Sáng suốt ngày chạy nhảy, ăn chực ở nhà hàng xóm, trề môi như đưa đò:
– Ông nội khó thấy mồ.
Tươi không nghĩ ông nội khó, nhưng ông nội hơi lạ lùng. Ông nội dắt Tươi ra biển đứng sục chân trong bùn, nghe nước biển lấp liếm đầu gối, nội chỉ hướng Hòn.
– Bây coi kìa, Hòn đó.
– Dạ, xa quá hen nội.
– Bây ơi – nội đột nhiên nghẹn ngào – tao nhớ Hòn quá.
(…) Má Tươi bảo: “Con Tươi đi theo ông nội riết nó… khùng”. Nó không khùng, nhưng nó già trước tuổi, nó già theo những câu chuyện xưa. Ông nội ngộ lắm. Ông nói cho nó biết sở dĩ bùn xứ nó mặn là vì có rất nhiều xương máu của chú, bác, cô, dì đã đổ xuống, trong đó đương nhiên là có máu của Thầy, của mấy anh em khởi nghĩa. Ông nói cho nó biết sống làm sao như cây đước thẳng tuột ưỡn ngực giữa sình lầy và còn nhóc chuyện nữa. Tươi cảm thấy mình phải có nhiệm vụ ghi nhớ những gì mà ông nội nói. Vì ba má nó lo làm ăn không có ở đây để nghe, vì thằng Sáng không muốn nghe. Rồi một bữa khác, ông nội nó ra bãi ngồi tới chạng vạng không chịu vô nhà. Ngồi coi biển đục ngầu, ngồi coi mặt trời lặn. Tươi năn nỉ ông vô nhà để ở ngoài này gió máy, cảm chết. Ông nội nó không chịu vô, vò đầu nó than:
– Tao thương Thầy quá. Nhớ Thầy quá. Tao thèm gặp Thầy, gặp anh
Ðâu ngờ cái lần nội nói đó, nội đi gặp Thầy thiệt. Xóm Rạch vắng một người già cỗi cằn ngồi hát Sử hận, mấy ông làm phim, viết sử tiếc đứt ruột ông già sống qua những tháng năm biến động và nhứt là đã trải qua cuộc khởi nghĩa trên Hòn (…)
(Trích Ngọn đèn không tắt, Tập truyện ngắn – In lần thứ 19, Nguyễn Ngọc Tư, NXB Trẻ, tr5-9)
Trả lời câu hỏi/ Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Xác định ngôi kể.
Câu 2. Chi tiết nào đóng vai trò là điểm mở đầu của câu chuyện?
Câu 3. Qua văn bản, em thấy nhân vật Tươi là người như thế nào?
Câu 4. Chủ đề của truyện ngắn trên là gì?
Câu 5. Qua lời của ông Hai Tương trong quá khứ được gợi lại từ dòng hồi tưởng của nhân vật Tươi: “sở dĩ bùn xứ nó mặn là vì có rất nhiều xương máu của chú, bác, cô, dì đã đổ xuống, trong đó đương nhiên là có máu của thầy, của mấy anh em khởi nghĩa”, em rút ra bài học gì cho bản thân?
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
Câu 1:
➡ Ngôi kể trong văn bản là: ngôi thứ 3 (toàn tri)
Câu 2:➡ Chi tiết mở đầu câu chuyện là khi người ta gửi tới nhà Tư Lai một lá thơ đề “Kính gởi ông Hai Tương”. Chi tiết này gây tò mò và dẫn dắt câu chuyện về những ký ức, kỷ niệm liên quan đến ông Hai Tương và cuộc khởi nghĩa.
Câu 3:
➡ Nhân vật Tươi là người thân thiện, tình cảm và biết trân trọng lịch sử gia đình.
➡ Tươi có trách nhiệm, biết quan tâm chăm sóc ông nội và nhớ lời kể về quá khứ.
➡ Tươi cũng già dặn hơn tuổi do thường xuyên nghe chuyện xưa và mang trong lòng tình yêu với quê hương.
➡ Dù nhỏ tuổi, Tươi ý thức được nhiệm vụ ghi nhớ truyền thống và giữ gìn ký ức của gia đình.
Câu 4:
➡ Chủ đề của truyện ngắn là sự gắn bó với lịch sử, truyền thống cách mạng và giá trị của ký ức trong việc giữ gìn bản sắc và tình cảm gia đình.
➡ Truyện còn nhấn mạnh ý nghĩa của sự nhớ thương, trân trọng quá khứ, đặc biệt là công lao của những người đi trước trong cuộc khởi nghĩa.
Câu 5:
➡ Qua lời ông Hai Tương: “Sở dĩ bùn xứ nó mặn là vì có rất nhiều xương máu của chú, bác, cô, dì đã đổ xuống…”, em rút ra bài học:
– Phải trân trọng và biết ơn sự hy sinh của những người đi trước đã đổ mồ hôi, xương máu để bảo vệ và xây dựng quê hương.
– Hiểu rằng quá khứ và lịch sử là nền tảng vững chắc để chúng ta phát triển hôm nay.
– Phải giữ gìn truyền thống và phát huy tinh thần cách mạng, ý chí kiên cường của dân tộc.
– Có trách nhiệm học hỏi, rèn luyện để tiếp nối và bảo vệ những giá trị quý báu ấy.
Qua lời của ông Hai Tương: “Sở dĩ bùn xứ nó mặn là vì có rất nhiều xương máu của chú, bác, cô, dì đã đổ xuống…”, em rút ra bài học sâu sắc về sự trân trọng và biết ơn đối với những người đã hy sinh vì quê hương, đất nước. Những hy sinh ấy không chỉ tạo nên giá trị vật chất mà còn thấm đẫm trong từng mảnh đất, từng giọt nước, từng ký ức của dân tộc. Bùn đất mặn mà không chỉ là hiện tượng tự nhiên mà còn là minh chứng cho sự đổ máu, công lao to lớn của các thế hệ đi trước. Điều này nhắc nhở chúng ta không được quên nguồn cội, phải luôn giữ gìn và phát huy truyền thống cách mạng, ý chí kiên cường của ông cha. Bên cạnh đó, bài học còn là lời kêu gọi thế hệ trẻ hôm nay cần có trách nhiệm học hỏi, tiếp nối sự nghiệp của những người đi trước, luôn phấn đấu và sống có ý nghĩa để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp, vững mạnh hơn. Qua đó, chúng ta sẽ giữ vững được bản sắc dân tộc và tạo dựng tương lai sáng lạn cho thế hệ mai sau.
