Tìm hiểu truyện ngắn Chiều chiều trước bến Văn Lâu trước khi làm bài đọc hiểu
Tác giả: Nguyễn Xuân Kính
Tác phẩm: Chiều chiều trước bến Văn Lâu
Nội dung:
- Bài ca dao là hiện tượng lục bát biến thể, dòng thứ ba có tám tiếng thay vì sáu tiếng như thông thường.
- Cách phối thanh có sự khác biệt: tiếng thứ tám của dòng đầu và tiếng thứ sáu của dòng tiếp theo là thanh trắc, không theo quy luật thanh bằng như thơ lục bát truyền thống.
- Vị trí gieo vần khác biệt: tiếng thứ tám của dòng đầu vần với tiếng thứ tư của dòng tiếp theo, không theo quy luật vần thông thường.
- Việc sử dụng hai dòng tám tiếng liên tiếp làm nổi bật tâm trạng buồn bã, sầu muộn, nhớ nhung, trông ngóng của nhân vật trữ tình.
- Thời gian được miêu tả là buổi chiều, không gian là bến Văn Lâu trầm mặc, mênh mông, với hình ảnh thuyền trôi lững lờ và tiếng hò mái đẩy dịu dàng, tạo nên nỗi buồn sâu lắng.
- Từ “thảm” trong hai câu là từ đồng âm:
- Trong câu “Ai ngồi, ai câu, ai sầu, ai thảm”: mang nghĩa buồn thương, đau khổ.
- Trong câu “Sàn nhà được trải thảm…”: chỉ vật dụng dùng để trải sàn.
- Hai nghĩa này hoàn toàn khác nhau, không liên quan về mặt ngữ nghĩa.
ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: Chiều chiều trước bến Văn Lâu (Nguyễn Xuân Kính)
Đọc bài ca dao sau và trả lời các câu hỏi:
Chiều chiều trước bến Văn Lâu”
Ai ngồi, ai câu, ai sầu, ai thảm
Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trông?
Thuyền ai thấp thoảág bên sông
Đưa câu mái đẩy, chạnh lòng nước non.
(Nguyễn Xuân Kính – Phan Đăng Nhật – Phan Đăng Tài – Nguyễn Thuý Loạn – Đặng Diệu Trang, Kho tàng ca dao người Việt, tập 1, NXB Văn hoá – Thông tin, Hà Nội, 001, tr. 515)
- So với đặc điểm tiêu biểu của thơ lục bát được nêu ở phần Tri thức ngữ văn (SGK, tr. 89), số tiếng của các dòng trong bài ca đao này có gì khác biệt? Theo em, đây có phải là hiện tượng lục bát biến thể hay không?
- Phần Tri thức ngữ văn cũng cho biết đặc điểm về cách phối thanh của thơ lục bát. Em hãy chỉ ra điểm khác biệt trong cách phối thanh ở bài ca dao trên.
- Bài ca dao trên có điểm gì khác biệt về vị trí gieo vần so với những bài thơ lục bát thông thường?
- Việc sử dụng liên tiếp hai dòng thơ tám tiếng (Ai ngồi, ai câu, ai sầu, ai thảm/ Ai thương, ai cảm, di nhớ, ai trông?) có tác dụng gì?
5.Nêu những cảm nhận của em về thời gian, không gian được miêu tả trong bài ca dao.
- Giải thích nghĩa của từ thảm trong các câu sau và cho biết đây là từ đồng âm hay từ đa nghĩa:
- Ai ngồi, ai câu, ai sầu, ai thảm.
- Sàn nhà được trải thảmtrông rất ấm cúng, sang trọng.
HƯỚNG DẪN CHẤM
- So với đặc điểm của thơ lục bát đã được nêu ở phần Tri thức ngữ văn (SGK, tr. 89), số tiếng trong dòng thứ ba không phải sáu tiếng như thông thường mà kéo dài thành tám tiếng. Bài ca dao này là hiện tượng lục bát biến thể.
- Tính chất biến thể trong việc phối thanh của bài ca dao: tiếng thứ tám của dòng bát đầuu tiên (Ai ngồi, ai câu, ai sầu, ai thảm) và tiếng thứ sáu của dòng bát thứ hai (Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trông) không phải là thanh bằng như thông thường mà là thanh trắc.
- Ngoài sự biến thể về thanh điệu, so với một bài thơ lục bát thông thường, ta cũng nhận thấy có sự khác biệt về vị trí gieo vần ở bài ca dao. Về vần, tiếng thứ tám của dòng bát (Ai ngồi, ai câu, ai sầu, ai thảm) vẫn với tiếng thứ tư của dòng bát tiếp theo (Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trông?).
- Việc sử dụng liên tiếp hai dòng tám tiếng (Ai ngồi,ai câu, ai sầu, ai thảm/ Ai thương, ai cảm, di nhớ, ai trông) đã góp phần làm nổi bật tâm trạng buồn bã, sầu muộn, nhớ nhung, trông ngóng của nhân vật trữ tình.
5.Thời gian và không gian được khắc hoạ trong bài ca dao để lại cho em nhiều ấn tượng. Chính thời gian buổi chiều, không gian mênh mông, xa vắng, trầm mặc của bến Văn Lâu với hình ảnh con thuyền trôi lững lờ trên dòng sông Hương, với điệu hò mái đẩy dịu dặt càng làm tăng thêm nỗi buồn thảm, sầu nhớ trong lòng người.
- Từ thảm trong câu a (Ai ngồi, ai câu, ai sâu, aithảm.) chỉ “tâm trạng buồn thương, đau khổ khiến cho mọi người động lòng thương cảm”; từ thảm trong câu b (Sàn nhà được trải thảmtrông rất ấm cúng, sang trọng.) lại chỉ “tấm dệt bằng sợi to, thường có hình trang trí, dùng trải trên lối đi hoặc trên sàn nhà”. Đây là hai từ đồng âm vì nghĩa của chúng khác nhau, không liên quan gì với nhau. thông thường mà là thanh trắc.
