- ĐỌC HIỂU (4,0 ĐIỂM)
Nồng nàn mùa cốm ở Nghĩa Đô, Bảo Yên
Người Tày ở xã Nghĩa Đô (Bảo Yên, Lào Cai) nổi tiếng với nghề làm cốm, cứ đến dịp tháng 10 hàng năm, khắp bản làng trong xã, lại rộn ràng hương cốm mới, làm đẹp thêm cho bản sắc cộng đồng người Tày bên dòng Nậm Luông thơ mộng.
Cứ đến mùa thu hàng năm, khi lúa sắp chín, người Tày ở xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên, lại rộn ràng vào mùa cốm mới. Cốm không chỉ là một món ăn, nó còn là một nét văn hóa truyền thống được duy trì từ hàng trăm năm trong cộng đồng người dân tộc Tày ở nơi đây.
Bà Ma Thị Lan, ở xã Nghĩa Đô, cho biết: “Người Tày ở Nghĩa Đô thì ai cũng biết làm cốm, chị em nào, nhà nào cũng làm, làm để ăn chơi, có nhà thì làm để bán. Đến mùa làm cốm thì rất vui, chị em thường tụ tập từng nhóm với nhau để làm, lúc nào cũng rộn rã tiếng cười khi cùng nhau làm cốm”.
Bà Hoàng Thị Đoan ở bản Nà Đinh, Nghĩa Đô, chia sẻ: “Để làm ra những mẻ cốm chất lượng, chị em người Tày thường phải lựa chọn những bông lúa đảm bảo tiêu chuẩn, hạt phải đều, không già quá cũng không non quá. Khi lúa gặt về, việc đầu tiên là rửa sạch, phơi cho ráo nước, sau đó cho lên lò sấy, nhiệt độ sấy cốm phải đượm và đều nhiệt. Đảm bảo cốm sấy xong phải mềm, dẻo và dậy mùi thơm. Công đoạn tiếp theo là giã cốm, đây là phần việc khá quan trọng, họ phải giã đều tay, không quá mạnh và cũng không quá nhẹ, để vỏ trấu bong ra, nhưng vẫn giữ được sự vẹn nguyên của hạt cốm”.
Đến mùa thì hầu như gia đình nào ở Nghĩa Đô cũng làm cốm. Một số nhà làm để bán với mức giá từ 100 nghìn đến hơn 120 nghìn/kg. Do làm thủ công nên sản lượng cũng không nhiều, làm ra bao nhiêu là bán hết bấy nhiêu, thậm chí không có mà bán. Vì người mua thường mua để ăn và cho tặng nhau nên sản lượng làm ra không đáp ứng kịp, bà Đoan cho biết thêm.
Ông Nguyễn Ngọc Thanh, Cán bộ Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Lào Cai, cho hay: Trong quan niệm của người Tày ở Nghĩa Đô, thì việc giã cốm còn có ý nguyện thông báo cho tổ tiên biết về việc con cháu sắp bước vào một vụ mùa thu hoạch mới. Để cầu nguyện tổ tiên phù hộ cho con cháu được mạnh khỏe, thu hoạch được thuận lợi, cuộc sống ấm no. Việc làm cốm cũng thể hiện sự đoàn kết trong gia đình và cộng đồng, sự phân công hợp lý từ người rang cốm, người giã cốm, người sàng sảy cốm… một cách đồng bộ và nhịp nhàng”.
Nếu như xưa kia, việc làm cốm chỉ dừng lại ở tập quán, văn hóa truyền thống trong cộng đồng người Tày ở Nghĩa Đô, thì đến nay, nó đã được nâng tầm thành sản phẩm văn hóa du lịch ở vùng đất Nghĩa Đô, Bảo Yên nói riêng và cho cả tỉnh Lào Cai nói chung. […]
(https://baolaocai.vn/nong-nan-mua-com-o-nghia-do-bao-yen)
Câu 1 (0,75 điểm): Xác định thông tin chính của văn bản.
Câu 2 (0,75 điểm): Theo quan niệm người Tày ở Nghĩa Đô, việc giã cốm có ý nghĩa gì ?
Câu 3 (1,0 điểm): Nhận xét về cách triển khai thông tin của văn bản.
Câu 4 (1,0 điểm): Nêu tác dụng của việc sử dụng yếu tố phi ngôn ngữ trong bài viết ?
Câu 5 (0,5 điểm): Theo em, tuổi trẻ cần làm gì để thể hiện trách nhiệm trong việc bảo tồn giá trị văn hóa quê hương ?
Đáp án
Câu 1. Xác định thông tin chính của văn bản
Đáp án: Văn bản giới thiệu nghề làm cốm truyền thống của người Tày ở xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai – một sản phẩm văn hóa đặc sắc đang thu hút khách du lịch.
Câu 2. Theo quan niệm của người Tày ở Nghĩa Đô, việc giã cốm có ý nghĩa gì?
Đáp án: Việc giã cốm mang ý nghĩa thông báo với tổ tiên rằng con cháu chuẩn bị bước vào vụ mùa mới, đồng thời cầu mong sự phù hộ để thu hoạch thuận lợi, cuộc sống ấm no.
Câu 3. Nhận xét về cách triển khai thông tin của văn bản
Đáp án:
- Cách triển khai: Theo trình tự thời gian và quy trình làm cốm.
- Dấu hiệu: Các bước được trình bày tuần tự như “trước hết”, “sau đó”, “tiếp theo”.
- Tác dụng:
- Làm nổi bật sự tỉ mỉ, công phu trong từng công đoạn làm cốm.
- Giúp văn bản rõ ràng, dễ hiểu, tạo sự hấp dẫn cho người đọc.
Câu 4. Nêu tác dụng của việc sử dụng yếu tố phi ngôn ngữ trong bài viết
Đáp án:
- Yếu tố phi ngôn ngữ: Hình ảnh minh họa về quá trình làm cốm.
- Tác dụng:
- Làm rõ nội dung thông tin, giúp người đọc hình dung trực quan.
- Tăng tính sinh động, thu hút sự chú ý và cảm xúc của người đọc.
Câu 5. Theo em, tuổi trẻ cần làm gì để thể hiện trách nhiệm trong việc bảo tồn giá trị văn hóa quê hương?
Đáp án:
- Trách nhiệm: Tuổi trẻ cần chủ động tìm hiểu, giữ gìn và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.
- Giải thích: Có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm, quảng bá văn hóa địa phương qua mạng xã hội, hoặc hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc dân tộc.
Thông tin về tác giả
Bài viết “Nồng nàn mùa cốm ở Nghĩa Đô, Bảo Yên” được đăng tải trên Báo Lào Cai – cơ quan ngôn luận của tỉnh Lào Cai. Tác giả là nhóm phóng viên chuyên trách mảng văn hóa – du lịch, với mục tiêu giới thiệu những nét đẹp truyền thống của các dân tộc thiểu số tại địa phương. Bài viết không chỉ phản ánh nghề làm cốm của người Tày ở Nghĩa Đô mà còn góp phần tôn vinh giá trị văn hóa bản địa, thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn di sản.
5 câu hỏi mở rộng
Câu 6. Vì sao nghề làm cốm ở Nghĩa Đô có giá trị đặc biệt?
Đáp án: Vì đó không chỉ là nghề truyền thống mà còn là biểu tượng văn hóa, thể hiện sự đoàn kết, tín ngưỡng và bản sắc của người Tày.
Câu 7. Những yếu tố nào quyết định chất lượng của mẻ cốm?
Đáp án: Chất lượng cốm phụ thuộc vào việc chọn lúa đúng độ, sấy đều nhiệt, giã đúng kỹ thuật để giữ nguyên hạt cốm mềm, dẻo và thơm.
Câu 8. Tại sao sản lượng cốm ở Nghĩa Đô không nhiều?
Đáp án: Vì cốm được làm thủ công, mỗi gia đình chỉ sản xuất với quy mô nhỏ, chủ yếu để ăn và biếu tặng, nên không đáp ứng đủ nhu cầu thị trường.
Câu 9. Việc làm cốm thể hiện điều gì trong đời sống cộng đồng người Tày?
Đáp án: Thể hiện sự gắn kết, phân công lao động hợp lý và tinh thần cộng đồng trong mỗi mùa vụ.
Câu 10. Làm thế nào để nâng tầm nghề làm cốm thành sản phẩm văn hóa du lịch?
Đáp án: Cần kết hợp bảo tồn kỹ thuật truyền thống với quảng bá rộng rãi, tổ chức lễ hội cốm, xây dựng thương hiệu và gắn với các tour du lịch trải nghiệm.
