ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đọc bài thơ:
QUÊ NGOẠI
Con về quê cũ trời thưa vắng
Ngõ cúc buồn tênh dậu cúc già
Bên thềm trầu úa không người hái
Cau đã mấy mùa quên trổ hoa.
Nhớ xưa bóng ngoại nghiêng chiều nắng
Tóc trắng cùng mây trắng dưới trời
Xòe tay ngoại đếm từng thu cuối
Con nào hay biết mỗi thu vơi.
Con đi mỗi bước xa, xa mãi
Dáng ngoại bên hiên. Nắng tắt dần
Lá nghiêng về cội con tìm ngoại
Tê tái chiều buông tím góc sân.
(Trích Nhớ ngoại, tập Giữ lửa, Bảo Ngọc, NXB Hội Nhà văn, 2015, trang 62)
Chú thích:
Bảo Ngọc, tên khai sinh là Nguyễn Thị Bích Ngọc, sinh năm 1974 tại Khoái Châu, Hưng Yên. Tốt nghiệp khoá V trường Viết văn Nguyễn Du năm 1998, công tác tại báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng. Tham gia Hội Nhà văn Việt Nam từ 2020, là phó chủ tịch Hội đồng Văn học thiếu nhi từ tháng 9-2022. Hiện nay đang làm biên tập viên tại báo Thiếu niên Tiền phong.
Tập thơ Giữ lửa ghi lại dấu ấn thời gian của riêng nữ nhà thơ kể từ khi viết những dòng thơ cảm xúc đầu tiên. Sắp xếp những sáng tác thành ba phần riêng biệt với trình tự thời gian đảo ngược, cô sinh viên của trường Viết văn Nguyễn Du muốn được chia sẻ với bạn đọc những điều mới mẻ mà bản thân đã phải trải qua một khoảng thời gian dài mới tìm kiếm được, cũng như thế giới của những suy cảm và suy tưởng.
Ấn tượng trước nghệ thuật thơ cũng như những sáng tác lần này của Bảo Ngọc, nhà thơ nổi tiếng Trần Đăng Khoa đã không ngần ngại dành lời khen tặng: “Đây là một giọng thơ phong phú, có bản lĩnh riêng vững vàng”.
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. (0,5 điểm) Bài thơ Quê ngoại được viết theo thể thơ nào?
Câu 2. (0,5 điểm) Nêu những loài cây được miêu tả trong bài thơ?
Câu 3. (1,0 điểm) Nêu hiệu quả của biện pháp tu từ nổi bật trong câu thơ: Tóc trắng cùng mây trắng dưới trời.
Câu 4. (1,0 điểm) Cảm nhận của em về mối quan hệ giữa cảnh vật và tâm trạng chủ thể trữ tình trong bài thơ trên?
Câu 5. (1,0 điểm) Theo em, bài thơ thể hiện nỗi nhớ thương đối với người bà hay chỉ mượn câu chuyện con tìm ngoại để bộc lộ những suy tư về lẽ vô thường trong đời?
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
Câu 1. (0,5 điểm)
Bài thơ Quê ngoại được viết theo thể thơ bảy chữ.
Câu 2. (0,5 điểm)
Những loài cây được miêu tả trong bài thơ là: cúc, trầu, cau.
Câu 3. (1,0 điểm)
Biện pháp tu từ nổi bật: Điệp từ “trắng”.
Hiệu quả biểu đạt:
- Từ “trắng” đầu tiên miêu tả mái tóc bạc trắng của bà ngoại – hình ảnh gợi nhắc về sự già nua, yếu ớt, và sự lặng lẽ của một kiếp người đang bước dần về phía cuối đời.
- Từ “trắng” thứ hai miêu tả mây trắng trên bầu trời, là hình ảnh gợi mở không gian thiên nhiên trong trẻo nhưng cũng nhuốm đầy chia xa.
- Hai hình ảnh cùng xuất hiện trong một câu thơ như hòa quyện, như tan vào nhau, cho thấy bà ngoại đã vĩnh viễn trở về với đất trời, để lại một khoảng trống vô tận trong lòng người cháu.
Câu 4. (1,0 điểm)
Trong bài thơ Quê ngoại, cảnh vật và tâm trạng của nhân vật trữ tình có mối quan hệ gắn bó mật thiết. Những hình ảnh buồn bã, lặng lẽ của cảnh vật như “ngõ cúc buồn tênh”, “bên thềm trầu úa”, “cau đã mấy mùa quên trổ hoa” không chỉ gợi không gian vắng vẻ nơi quê nhà mà còn là sự phản chiếu tâm trạng bâng khuâng, nghẹn ngào của người cháu khi trở về quê cũ mà không còn thấy bóng dáng thân thương của bà ngoại. Ánh hoàng hôn buông xuống càng làm tăng thêm nỗi cô đơn, hụt hẫng, sự tê tái khi cảm nhận rõ hơn sự mất mát. Cảnh vật lúc này trở thành phương tiện truyền tải trọn vẹn nỗi buồn sâu lắng và tình yêu thương tha thiết dành cho người bà quá cố của nhân vật trữ tình.
Câu 5. (1,0 điểm)
Bài thơ Quê ngoại là lời thổn thức đầy xúc động của người cháu dành cho bà ngoại, nhưng đồng thời cũng là một bản ngẫm ngợi nhẹ nhàng về lẽ vô thường trong cuộc sống. Không một câu thơ nào nói rõ bà đã mất, nhưng từng câu chữ, từng hình ảnh đều phảng phất nỗi chia ly. Cái “trầu úa”, “cau quên trổ hoa”, “ngõ cúc buồn tênh”… không chỉ là miêu tả sự đổi thay nơi quê nhà mà còn là dấu hiệu của sự thiếu vắng – thiếu vắng một người thân yêu đã từng gắn bó máu thịt. Như vậy, bài thơ không chỉ dừng lại ở nỗi nhớ thương người bà, mà còn là cách để nhà thơ nói với người đọc về quy luật mất – còn trong đời sống, về sự vô thường mà ai trong đời cũng sẽ phải đối diện, phải chấp nhận, phải đi qua.
