BỘ ĐỀ ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TRUYỆN TRUYỀN KÌ LỚP 12
ĐỀ 1
Đọc ngữ liệu sau và trả lời câu hỏi:
CHUYỆN PHẠM TỬ HƯ LÊN CHƠI THIÊN TÀO
(Lược dẫn phần đầu: Phạm Tử Hư quê ở Cẩm Giàng, là một người tuấn sảng hào mại, không ưa kiểm thúc. Sau khi học với Dương Trạm và được thầy răn dạy, chàng đã sửa đổi tính nết và trở thành người có đức hạnh. Khi thầy qua đời, Tử Hư tỏ lòng trung thành bằng cách dựng lều ở mộ thầy suốt ba năm. Tuy nhiên, dù đã 40 tuổi, chàng vẫn chưa thi đỗ, và thời nhà Trần, chàng tiếp tục sang kinh đô để học).
Một buổi sáng, Tử Hư ở nhà trọ đi ra, trong áng sương mù thấy có một đám những tàn vàng kiệu ngọc bay lên trên không; kế lại có một cỗ xe nạm hạt châu, kẻ theo hầu cũng rất chững chạc. Tử Hư khẽ dòm trộm xem thì người ngồi trong xe, chính thầy học mình là Dương Trạm. Chàng toan đến gần sụp lạy nhưng Trạm xua tay nói:
– Giữa đường không phải chỗ nói chuyện; tối mai nên đến đền Trấn võ ở cửa Bắc, thầy trò ta sẽ hàn huyên một hôm.
Tử Hư bèn sắm sẵn rượu và thức nhắm, đúng hẹn mà đến. Thầy trò gặp nhau vui vẻ lắm, chàng nhân hỏi rằng:
– Thầy mới từ trần chưa bao lâu, thoắt đã trở nên hiển hách khác hẳn ngày trước, xin thầy cho biết rõ duyên do để con được vui mừng.
Dương Trạm nói:
– Ta thủa sống không có một điều thiện nào đáng khen, chỉ có hay giữ điều tín thực đối với thầy bạn; quý trọng những tờ giấy có chữ, hễ thấy rơi vãi liền nhặt mà đốt đi. Đức Đế quân đây ngài khen là có bụng tốt, tâu xin cho làm chức trực lại ở cửa Tử đồng. Hôm qua ta hầu linh giá ngài lên chầu Thiên cung, tình cờ lại gặp nhà ngươi, đó cũng là vì thầy trò mình có cái mối duyên.
Tử Hư nói:
– Thầy được lĩnh chức trọng quyền cao như vậy, chẳng hay sự sống chết thọ yểu của con, thầy có được rõ không?
– Việc đó không phải thuộc về chức vụ của ta.
– Vậy thế thầy giữ về việc gì?
– Ta trông coi về việc văn chương thi cử, khoa danh cao thấp của những học trò trong thiên hạ.
(Lược một đoạn: Cuộc đối thoại giữa Dương Trạm và Tử Hư, trong đó Dương Trạm khuyên Tử Hư về tầm quan trọng của đức hạnh và sự khiêm nhường trong cuộc sống. Dương Trạm nhấn mạnh rằng văn tài không đủ để đạt thành công, mà cần có đạo đức và lòng trung thực. Ông cũng phê phán những kẻ sĩ thời bấy giờ thường kiêu ngạo, sống giả tạo và thiếu trách nhiệm với thầy bạn. Cuối cùng, Dương Trạm dẫn Tử Hư lên thiên giới, nơi mà cảnh vật rực rỡ và khác xa cõi trần…).
Dương Trạm bèn dẫn Tử Hư đi chơi thăm khắp cả các tòa. Trước hết đến một tòa có cái biển đề ngoài là “Cửa Tích-Đức” trong có chừng hơn nghìn người mũ hoa dải huệ, kẻ ngồi người đứng. Tử Hư hỏi thì Dương Trạm nói:
– Đó là những vị tiên thuở sống có lòng yêu thương mọi người, tuy không phải dốc hết tiền của để làm việc bố thí, nhưng biết tùy thời mà chu cấp, đã không keo bẩn, lại không hợm hĩnh. Thương đế khen là có nhân, liệt vào thanh phẩm nên họ được ở đây.
Lại đi qua một tòa sở có cái biển đề ở ngoài là “Cửa Thuận Hạnh”, trong có độ hơn nghìn người, áo mây lọng mưa, kẻ hát người múa. Tử Hư lại hỏi, Dương Trạm nói:
– Đó là những vị tiên thuở sống hiếu thuận, hoặc trong lưu ly biết bao bọc lấy nhau, hoặc đem đất cát mà san xẻ cho nhau, mấy đời ở chung, không nỡ chia rẽ. Thượng đế khen là có lòng, cho vào cung mây nên họ được ở đây.
Lại đến một tòa sở có cái biển đề là “Cửa Nho Thần” người ở đấy đều áo dài đai rộng, cũng có tới số một nghìn, trong có hai người mặc áo lụa, đội mũ sa. Dương Trạm trỏ bảo Tử-Hư rằng:
– Ấy là ông Tô Hiến Thành triều Lý và ông Chu Văn An triều Trần đó. Ngoài ra thì là những danh thần đời Hán đời Đường, không sung vào quan vị hay chức chưởng gì cả, chỉ ngày sóc ngày vọng thì vào tham yết Đế quân, như những viên tản quan đời nay thỉnh thoảng vào chầu vua mà thôi. Cứ cách năm trăm năm lại cho giáng sinh, cao thì làm đến khanh tướng, thấp cũng làm được sĩ phu, hiệu doãn. Ngoài ra còn đến hơn trăm tòa sở nữa, nhưng trời gần sáng không đi xem khắp được, vội cưỡi gió mà bay xuống trần. Xuống đến cửa bắc, thấy trăm quan đã lục tục vào triều chầu vua.
Tử Hư từ biệt thầy trở về; sang năm đi thi quả đỗ tấn sĩ. Phàm những việc cát hung họa phúc nhà Tử Hư, thường được thầy về báo cho biết.
Lời bình
Than ôi, những chuyện huyền hoặc Tề Hài, những lời ngụ ngôn Trang Chu, người quân tử vốn chẳng nên ham chuộng. Nhưng nếu là chuyện quan hệ đến luân thường, là lời ký ngụ ý khuyên giới, thì chép ra và truyền lại, có hại gì đâu.
Nay như câu chuyện Tử Hư, có thể để khuyên cho những người ăn ở trung hậu với thầy, lại có thể làm răn cho những người ăn ở bạc bẽo với thầy, có quan hệ đến luân thường của người ta lớn lắm. Đến như việc lên chơi Thiên tào, có hay không có, hà tất phải gạn gùng đến nơi đến chốn làm gì!
(Trích Truyền kì mạn lục – Nguyễn Dữ)
Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn)
Câu 1 (NB): Truyện “Chuyện Phạm Tử Hư lên chơi Thiên Tào” thuộc thể loại truyện nào?
Câu 2 (NB): Nhân vật chính của truyện là ai? Anh ta có đặc điểm gì nổi bật?
Câu 3 (TH): Chỉ ra và phân tích một chi tiết trong truyện cho thấy sự kết hợp giữa yếu tố kì và yếu tố thực?
Câu 4 (TH): Chi tiết Phạm Tử Hư gặp thầy Dương Trạm trên trời có ý nghĩa gì trong việc xây dựng bài học về đạo đức con người?
Câu 5 (VD): Qua câu chuyện Phạm Tử Hư lên chơi thiên tào anh (chị) rút ra được bài học gì? (Viết đoạn văn khoảng 5-7 câu).
