CÁCH “XỬ GỌN” CÂU HỎI ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TỰ SỰ NGOÀI CHƯƠNG TRÌNH
(Nguồn: Thế giới văn chương) – 2k7 lưu lại ngay để tránh mất điểm
Câu 1. Xác định ngôi kể, người kể
Các bước:
1. Xác định đại từ nhân xưng: Đọc văn bản, chú ý từ xưng hô:
+ “Tôi”, “chúng tôi” → Ngôi thứ nhất.
+ Không xuất hiện “tôi”, dùng tên riêng hoặc nhân xưng khác → Ngôi thứ ba.
+ Nếu ngôi 1: Gọi tên người kể chuyện (thường chính là nhân vật).
+ Nếu ngôi 3: Ghi ngắn gọn: người kể giấu mình, chỉ thuật lại.
Lưu ý: Xác định ngôi kể ảnh hưởng đến điểm nhìn, độ gần gũi/tính khách quan của truyện.
Câu 2. Xác định điểm nhìn trần thuật
Các bước:
1. Xác định nhân vật quan sát sự việc: Câu chuyện được nhìn qua con mắt ai?
2. Điểm nhìn phổ biến:
+ Điểm nhìn nhân vật: Người kể chuyện đồng thời là nhân vật, chủ quan.
+ Điểm nhìn toàn tri: Người kể biết hết mọi chuyện, miêu tả khách quan hơn.
3. Viết câu trả lời: “Điểm nhìn trần thuật là góc nhìn từ nhân vật…” hoặc “điểm nhìn toàn tri”.
Câu 3. Xác định nhân vật
Các bước:
1. Nhân vật chính: Ai là trung tâm câu chuyện? Ai chiếm số lần xuất hiện và hành động nổi bật?
2. Hành động tiêu biểu: Nếu đề yêu cầu, tìm nhân vật gắn với hành động/sự kiện cụ thể.
3. Phân biệt:
• Nhân vật chính diện: Đại diện cho điều tốt đẹp, tiến bộ.
• Nhân vật phản diện: Hiện thân của cái xấu, cái ác.
Câu 4. Lời người kể chuyện
Các bước:
1. Xác định ai đang thuật lại sự việc: Người kể dùng ngôn ngữ của mình hay của nhân vật?
2. Đặc điểm:
+ Dùng để giới thiệu, mô tả, tóm tắt hành động của nhân vật.
+ Lời lược thuật chung, khách quan.
3. Trình bày: “Lời người kể chuyện nhằm…”.
Phân biệt với lời thoại/độc thoại của nhân vật.
Câu 5. Lời nhân vật (lời thoại)
Các bước:
1. Đọc kỹ dấu hiệu: Lời thoại (gạch đầu dòng), lời nhân vật trong dấu ngoặc kép.
2. Phân loại:
+ Đối thoại: Giao tiếp giữa 2 hoặc nhiều nhân vật.
+ Độc thoại: Nhân vật tự nói với mình hoặc với đối tượng tưởng tượng.
3. Đặc điểm: Thể hiện tính cách nhân vật, làm câu chuyện sinh động.
Chốt ý: Lời thoại giúp bộc lộ nội tâm và tạo kịch tính cho truyện.
Câu 6. Xác định nội dung chính
Các bước:
1. Xác định nhân vật/đối tượng trung tâm.
2. Tóm lược hành động, sự việc diễn ra.
3. Chốt dụng ý: Tác giả muốn nhắn nhủ điều gì qua câu chuyện?
4. Trình bày: Một đoạn văn 2-3 câu. (Chỉ nên nêu những sự kiện quan trọng, tiêu biểu.)
Câu 7. Chủ đề của truyện
Các bước:
1. Tóm tắt nội dung cốt lõi.
2. Chuyển thành chủ đề: Vấn đề tư tưởng, cảm xúc mà truyện nhấn mạnh (tình yêu gia đình, lòng yêu nước, tuổi thơ, thân phận con người…).
Trả lời gọn: “Chủ đề của truyện là…”
Câu 8. Đề tài truyện
Các bước:
1. Xác định lĩnh vực sự việc xảy ra: Gia đình, chiến tranh, quê hương…
2. Viết tên đề tài theo yêu cầu (1-3 từ).
Mẹo: Đề tài rộng hơn chủ đề.
Câu 9. Xác định kiểu cốt truyện
Các bước:
1. Xem xét mạch sự kiện:
+ Một nhân vật, một tuyến sự kiện → Cốt truyện đơn tuyến.
+ Nhiều nhân vật, nhiều tuyến → Cốt truyện đa tuyến.
2. Trả lời: “Cốt truyện của văn bản là cốt truyện đơn tuyến/đa tuyến.”
Câu 10. Nhận xét về cốt truyện
Các bước:
1. Phân tích kết cấu: Mở đầu – Phát triển – Cao trào – Kết thúc.
2. Đánh giá mạch truyện: Có chặt chẽ, hợp lý không? Sự phát triển nhân vật ra sao?
3. Phân tích chiều sâu: Truyện muốn truyền tải điều gì, bài học rút ra là gì?
Kết luận: Cốt truyện có đạt hiệu quả nghệ thuật không? ()
Câu 11. Trả lời câu hỏi dạng: Là gì, Vì sao, Như thế nào, Làm gì…
Các bước:
1. Nếu đề yêu cầu “theo văn bản”: Trích dẫn chi tiết cụ thể từ văn bản.
2. Nếu đề yêu cầu “theo em”: Trình bày ý hiểu riêng, có thể suy luận mở rộng.
3. Lưu ý: Phải trả lời ngắn gọn đúng vào trọng tâm câu hỏi.
Câu 12. Bài học rút ra từ đoạn truyện
Các bước:
1. Bước 1: Xác định bài học nhận thức chung từ nội dung truyện.
2. Bước 2: Phân tích hành động cần thực hiện sau khi rút ra bài học.
3. Bước 3: Khẳng định ý nghĩa bài học với cá nhân và cộng đồng.
Diễn đạt 3-4 câu, ngắn gọn, đầy đủ.
Câu 13. Thông điệp truyện
Các bước:
1. Bước 1: Khái quát nhanh thông điệp chung nhất của truyện.
2. Bước 2: Nêu 2 thông điệp cụ thể, phân tích lý do vì sao đó là thông điệp quan trọng.
3. Bước 3: Khẳng định giá trị ý nghĩa lâu dài của thông điệp với người đọc.
Câu 14. Đồng ý/không đồng ý với ý kiến/hành động nhân vật
Các bước:
1. Trích dẫn hành động/ý kiến của nhân vật.
2. Nêu quan điểm đồng tình hay phản đối.
3. Đưa ra 2-3 lý do, có dẫn chứng từ văn bản hoặc liên hệ thực tế.
4. Chốt lại: Quan điểm cá nhân rõ ràng, thuyết phục.
Câu 15. Nhận xét nghệ thuật kể chuyện
Các bước:
1. Ngôi kể và tác dụng: Giúp tạo nên điểm nhìn, tăng chiều sâu cảm xúc.
2. Bố cục sự kiện: Mạch lạc, logic, hấp dẫn người đọc. ()
3. Dùng từ ngữ: Giàu hình ảnh, cảm xúc, có chọn lọc.
4. Xây dựng nhân vật: Tự nhiên, chân thực, có chiều sâu tâm lý.
5. Tình huống truyện: Có bất ngờ, có kịch tính, giàu ý nghĩa biểu tượng.
