- ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau :
SỰ TRUNG THỰC CỦA TRÍ THỨC
Theo nghĩa truyền thống, kẻ sĩ là một người có học. Có học nên biết lẽ phải trái để “tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”. Cái dũng của họ không phải cái dũng chém tướng đoạt thành mà là hệ quả của cái trí, nhằm làm sáng tỏ đạo thánh hiền. Đó là một công việc khó khăn, thậm chí nguy hiểm.
Không phải lúc nào cũng có một Chu Văn An trước sự lộng hành của đám sủng thần, dám dâng thất trảm sớ và sau khi bị khước từ, kiên quyết từ quan về dạy học.
Không phải lúc nào cũng có anh em thái sử Bá thời Xuân Thu. Thôi Trữ sau khi giết vua Tề, ra lệnh cho thái sử Bá phải ghi vào sử: “Tề Trang Công bị bạo bệnh mà chết”. Bá ghi: “Năm Ất Hợi, tháng Năm, Thôi Trữ giết vua”. Thôi Trữ nổi giận, lôi Bá ra chém. Bá có ba người em. Hai người noi gương anh đều bị chém. Người em út vẫn điềm nhiên viết: “Năm Ất Hợi, tháng Năm, Thôi Trữ giết vua”. Trữ quát: “Ba anh ngươi đều đã bị chém, ngươi không sợ sao?” Người này nói: “Việc của quan thái sử là ghi lại sự thật, nếu xuyên tạc thà bị chết chém còn hơn”.
Nhưng không hiểu sao tôi vẫn không thích từ “kẻ sĩ” lắm. Có lẽ do màu sắc hơi “hoài cổ” của nó chăng? Đạo thánh hiền quả là cao quý và đáng trân trọng nhưng nó là một cái gì đã có. Kẻ sĩ thời nay chính là những trí thức do tính rộng mở của từ này. Nhất là vào thời đại nền kinh tế tri thức phát triển với sự bùng nổ của khoa học, đặc biệt ngành tin học. Người trí thức không những tôn trọng thánh hiền mà còn là kẻ dám mày mò vào cõi không biết, đấu tranh với những định kiến của hiện tại để phát hiện những sự thật cho tương lai.
Một nước đang phát triển như nước ta cần nhanh chóng đào tạo một đội ngũ trí thức đông đảo để khỏi tụt hậu. Muốn vậy chúng ta phải lập cho được một môi trường lành mạnh trên nền tảng sự trung thực trí thức. Ít lâu nay báo chí nói nhiều đến nạn bằng giả. Đó là một hiện tượng xã hội nghiêm trọng, cần phải loại bỏ. Nhưng theo tôi, nó không nghiêm trọng bằng hội chứng “bằng thật, người giả” vì hội chứng này có nguy cơ gây sự lẫn lộn trong hệ giá trị và làm ô nhiễm môi trường đạo đức một xã hội trung thực, trong đó thật/ giả phải được phân định rạch ròi và minh bạch. Chúng ta thường nói nhiều đến tài năng và trí thức. Nhưng tài năng và trí thức chỉ có thể phát triển lâu dài và bền vững trên nền tảng một xã hội trung thực.
(Trích từ Đối thoại với đời & thơ, Lê Đạt, NXB Trẻ, 2008, tr.14-15)
Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:
Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản trên.
Câu 2. Các thao tác lập luận được sử dụng trong văn bản trên.
Câu 3. Việc dẫn lại câu chuyện Chu Văn An và anh em thái sử Bá trong văn bản có tác dụng gì?
Câu 4. Ý nghĩa của việc so sánh sự khác nhau giữa kẻ sĩ ngày xưa và trí thức ngày nay trong văn bản là gì?
Câu 5. Anh/ Chị rút ra được thông điệp tích cực gì sau khi đọc văn bản?Vì sao?
Đáp án
Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản
Đáp án: Phương thức biểu đạt chính là nghị luận.
Câu 2. Các thao tác lập luận được sử dụng trong văn bản
Đáp án: Văn bản sử dụng các thao tác lập luận: giải thích, chứng minh, bình luận và so sánh.
Câu 3. Việc dẫn lại câu chuyện Chu Văn An và anh em thái sử Bá trong văn bản có tác dụng gì?
Đáp án:
- Làm tăng sức thuyết phục cho lập luận của tác giả.
- Làm nổi bật phẩm chất trung thực và dũng khí của người trí thức – những người dám nói lên sự thật, bảo vệ lẽ phải dù phải đối mặt với hiểm nguy.
Câu 4. Ý nghĩa của việc so sánh sự khác nhau giữa kẻ sĩ ngày xưa và trí thức ngày nay trong văn bản là gì?
Đáp án:
- Nhấn mạnh sự phát triển về vai trò và tư duy của trí thức hiện đại so với kẻ sĩ truyền thống.
- Khích lệ trí thức ngày nay không chỉ kế thừa phẩm chất đạo đức của kẻ sĩ mà còn phải dấn thân, sáng tạo, vượt qua định kiến để khám phá tri thức mới.
- Thể hiện quan điểm sống tiến bộ, tích cực và nhân văn của tác giả.
Câu 5. Anh/Chị rút ra được thông điệp tích cực gì sau khi đọc văn bản? Vì sao?
Đáp án:
- Thông điệp: Mỗi người, đặc biệt là trí thức, cần sống trung thực để góp phần xây dựng một xã hội minh bạch, văn minh.
- Lí do: Sự trung thực là nền tảng để phát triển tri thức, tạo niềm tin và giữ gìn đạo đức xã hội. Khi con người sống thật, xã hội sẽ phát triển bền vững và đáng tin cậy.
Thông tin về tác giả
Lê Đạt (1929–2008) là một nhà thơ, nhà văn và nhà phê bình văn học nổi tiếng của Việt Nam. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào Nhân văn – Giai phẩm, luôn đề cao tư tưởng tự do, trung thực và sáng tạo trong văn chương. Tác phẩm của ông thường mang tính phản biện xã hội sâu sắc, thể hiện quan điểm sống nhân văn, tiến bộ và khát vọng đổi mới tư duy. Văn bản “Sự trung thực của trí thức” là một bài viết giàu tính triết lý, thể hiện rõ quan điểm của ông về vai trò và phẩm chất cần có của người trí thức trong xã hội hiện đại.
5 câu hỏi mở rộng
Câu 6. Theo văn bản, vì sao “bằng thật, người giả” nguy hiểm hơn “bằng giả”?
Đáp án: Vì “bằng thật, người giả” gây ra sự lẫn lộn trong hệ giá trị, làm ô nhiễm môi trường đạo đức và phá vỡ nền tảng trung thực của xã hội.
Câu 7. Tác giả cho rằng trí thức thời nay cần có phẩm chất gì?
Đáp án: Trí thức hiện đại cần có sự trung thực, dũng khí, tinh thần sáng tạo và khả năng vượt qua định kiến để khám phá tri thức mới.
Câu 8. Câu “Nếu xuyên tạc thà bị chết chém còn hơn” thể hiện điều gì?
Đáp án: Thể hiện tinh thần bất khuất, lòng trung thực tuyệt đối và sự kiên định của người làm sử trước quyền lực và cái chết.
Câu 9. Theo tác giả, điều kiện để tài năng và trí thức phát triển lâu dài là gì?
Đáp án: Là phải đặt trong một môi trường xã hội trung thực, nơi thật – giả được phân định rõ ràng và minh bạch.
Câu 10. Tác giả có thái độ như thế nào đối với trí thức giả danh?
Đáp án: Tác giả phê phán mạnh mẽ hiện tượng trí thức giả danh, coi đó là nguy cơ làm suy thoái đạo đức và gây tổn hại cho xã hội.
