ĐỀ ĐỌC HIỂU
Dì Hảo (Nam Cao)
“Đứa con chết, mà dì thì tê liệt. Mỗi ngày ngồi là một ngày không có hai hào. Người chồng muốn đó là cái lỗi của người vợ vô phúc ấy.Nhưng mới đầu hắn chỉ nghĩ thế thôi. Là vì nhờ ít tiền dành dụm, người ta vẫn có thể đủ cả cơm lẫn rượu. Nhưng rồi rượu phải bớt đi. Đến cả cơm cũng thế. Đến lúc ấy thì hắn không nhịn được nữa. Hắn chửi bâng quơ. Hắn chửi những nhà giàu, hắn chửi số kiếp hắn, và sau cùng thì chửi vợ. Ô! Hắn chửi nhiều lắm lắm, một bữa đói rượu rồi tình cờ có một bữa rượu say. Dì Hảo chẳng nói năng gì.“Dì Hảo chẳng nói năng gì. Dì nghiến chặt răng để cho khỏi khóc nhưng mà dì cứ khóc. Chao ôi! Dì Hảo khóc. Dì khóc nức nở, khóc nấc lên, khóc như người ta thổ. Dì thổ ra nước mắt. Nhưng đã vội phí nước mắt làm gì nhiều đến thế. Vì dì còn phải khóc hơn thế nhiều, khi hắn chán chửi, bỏ nhà mà đi, bỏ dì bơ vơ, đau ốm, để tìm cơm rượu. Trách làm gì hắn, cái con người bắt buộc phải tàn nhẫn ấy? Hắn phải ăn, phải uống, phải vui thú, đó là đời của hắn. Dì Hảo què liệt không còn những cái ấy để mà cho. Không, dì có trách chi con người tàn nhẫn ấy. Cũng như dì đã không trách bà tôi đã làm ngơ không cấp đỡ cho dì. Bà tôi có còn giàu như trước nữa đâu? Người đã già, đã ốm yếu, và khổ cực thay! Đã nghèo như lúc còn hăm hai. Cái cơ nghiệp người gây dựng thầy tôi buôn bán thua lỗ, chúng tôi học hành tổn phí nhiều, đã tan tác đi theo gió bốn phương. Người chỉ có thể đem đến cho dì Hảo mỗi ngày một xu quà, và rất nhiều nước mắt. Và rất nhiều lời than thở.”
(Trích Dì Hảo –Tuyển tập truyện ngắn Đôi mắt, Nam Cao, NXB VH, 2017, tr. 208)
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định phương thức biểu đạt được sử trong đoạn trích trên.
Câu 2 (0,5 điểm). Tìm trong đoạn trích những chi tiết miêu tả hoàn cảnh đáng thương của dì Hảo.
Câu 3 (1,0 điểm). Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ liệt kê được sử dụng trong câu văn sau:” Dì khóc nức nở, khóc nấc lên, khóc như người ta thổ”.
Câu 4 (1,0 điểm). Nêu những biểu biện của giá trị nhân đạo được trong đoạn trích.
Câu 5 (1,0 điểm). Cảm nhận của em về bi kịch của người phụ nữ được phản ánh trong đoạn trích
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
Câu 1 (0,5 điểm):
Phương thức biểu đạt chính: Tự sự – được thể hiện thông qua việc kể lại số phận đầy bi kịch của nhân vật dì Hảo trong xã hội cũ.
Câu 2 (0,5 điểm):
Những chi tiết thể hiện hoàn cảnh đáng thương của dì Hảo trong đoạn trích gồm:
➡ Con chết, bản thân bị tê liệt, không có khả năng lao động kiếm sống.
➡ Bị người chồng mắng chửi, bỏ mặc để đi tìm rượu và thú vui cá nhân.
➡ Sống trong cô đơn, buồn tủi, phải nuốt nước mắt mà không ai thấu hiểu.
➡ Chỉ được giúp đỡ nhỏ giọt bằng một xu quà mỗi ngày và những giọt nước mắt thương cảm.
Câu 3 (1,0 điểm):
Biện pháp tu từ: Liệt kê – “khóc nức nở, khóc nấc lên, khóc như người ta thổ”.
Tác dụng:
➡ Liệt kê tăng tiến giúp nhấn mạnh sự dồn nén cảm xúc, nỗi đau thắt lòng và tột cùng của nhân vật dì Hảo.
➡ Gợi lên hình ảnh sống động, chân thật về tiếng khóc nghẹn ngào, xé lòng – tiếng khóc của một người phụ nữ cùng quẫn và bất lực trong khổ đau.
Câu 4 (1,0 điểm):
Đoạn trích thể hiện giá trị nhân đạo sâu sắc của nhà văn Nam Cao:
➡ Bày tỏ lòng cảm thông, xót thương sâu sắc với thân phận người phụ nữ bất hạnh – cụ thể là dì Hảo, người sống trong cảnh đau khổ cùng cực.
➡ Phê phán xã hội bất công, vô cảm, nơi mà người nghèo bị đẩy vào bi kịch không lối thoát, nơi mà những kẻ tàn nhẫn vẫn mặc nhiên tồn tại.
➡ Thể hiện khát vọng hướng đến cuộc sống công bằng, nhân ái hơn cho những con người dưới đáy xã hội.
Đoạn trích thể hiện rõ giá trị nhân đạo sâu sắc qua sự đồng cảm, thương xót của nhà văn đối với cuộc đời bất hạnh của dì Hảo. Tác giả không chỉ lên án xã hội bất công, những hủ tục lạc hậu đã đẩy người phụ nữ vào cảnh khốn khó, mà còn trân trọng khát vọng được sống, được hạnh phúc dù trong hoàn cảnh đầy thử thách. Qua đó, nhà văn gửi gắm thông điệp về lòng nhân ái, sự thấu hiểu và tôn trọng những số phận kém may mắn trong xã hội, đồng thời thức tỉnh con người về trách nhiệm chung trong việc xây dựng một xã hội công bằng, nhân văn hơn.
Câu 5 (1,0 điểm):
➡ Bi kịch của dì Hảo chính là hình ảnh thu nhỏ cho nỗi thống khổ của người phụ nữ nghèo trước Cách mạng – vừa mất con, lại bị què liệt, sống phụ thuộc vào người chồng tàn nhẫn, bị bỏ rơi và tuyệt vọng. Dì Hảo không chỉ chịu khổ về thể xác mà còn bị bóp nghẹt về tinh thần. Qua hình ảnh dì Hảo, nhà văn Nam Cao không chỉ tố cáo xã hội cũ bất công mà còn cất lên tiếng nói nhân văn, xót thương sâu sắc với những số phận phụ nữ cam chịu, thiệt thòi, đồng thời lay động lương tri người đọc về một xã hội cần thay đổi, để con người không còn phải sống trong bất hạnh cùng cực như thế nữa.
