1. Phép lặp
Khái niệm:
Phép lặp lại ở câu sau các âm/từ/cụm từ đã có ở câu trước.
– Các yếu tố ngữ âm (vần, nhịp): lặp ngữ âm
Ví dụ:
Có cá đâu mà anh ngồi câu đó
Biết có không mà công khó anh ơi?
– Các từ ngữ: lặp từ ngữ
Ví dụ:
“Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy
Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu
Ngàn dâu xanh ngắt một màu
Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?”
(Đoàn Thị Điểm)
– Các cấu tạo cú pháp: lặp cú pháp
Ví dụ: Chúng thi hành những luật pháp dã man. Chúng lập ba chế độ khác nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thống nhất nước nhà của ta, để ngăn cản dân tộc ta đoàn kết…
(Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh)
2. Phép thế
Khái niệm:
Phép thế là sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ/ cụm từ mang nghĩa tương đương để thay thế từ ngữ đã có ở câu trước.
– Dùng các chỉ từ (này, nọ, kia, ấy, đó, đây…) hoặc đại từ (nó, hắn, họ, chúng nó…)
Ví dụ: Chí Phèo chẳng biết họ hàng ra làm sao, nhưng cũng thấy lòng nguôi nguôi.
Hắn cố làm ra vẻ nặng nề, ngồi lên. (Chí Phèo, Nam Cao)
– Dùng tổ hợp “danh từ và chỉ từ” như: cái này, việc ấy, điều đó…
Ví dụ: Chúng ta đã giành chiến thắng. Điều đó là kết quả của sự cố gắng và nỗ lực suốt thời gian qua.
3. Phép nối
Khái niệm:
Phép nối là sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ/cụm từ biểu thị quan hệ với câu trước.
Ví dụ
Tất cả mọi việc xảy đến khiến tôi kinh ngạc đến mức, trong mấy phút đầu, tôi cứ đứng há mồm ra mà nhìn. Thế rồi chẳng biết từ bao giờ, tôi đã vứt chiếc máy ảnh xuống đất chạy nhào tới.
(Chiếc thuyền ngoài xa, Nguyễn Minh Châu)
Bản chất trời phú ấy rất có ích trong xã hội ngày mai mà sự sáng tạo là một yêu cầu hàng đầu. Nhưng bên cạnh cái mạnh đó cũng còn tồn tại không ít cái yếu.
(Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới, Vũ Khoan)
4. Phép đồng nghĩa, trái nghĩa và liên tưởng
Khái niệm:
Phép đồng nghĩa, trái nghĩa và liên tưởng là sử dụng ở câu đứng sau các từ đồng nghĩa, trái nghĩa hoặc cùng trường liên tưởng với từ ngữ đã có ở câu trước.
– Đồng nghĩa
Ví dụ:
Nghe chuyện Phù Ðổng Thiên Vương, tôi tưởng tượng đến một trang nam nhi, sức vóc khác người, nhưng tâm hồn còn thô sơ giản dị, như tâm hồn tất cả mọi người thời xưa. Tráng sĩ ấy gặp lúc quốc gia lâm nguy đã xông pha ra trận đem sức khỏe mà đánh tan giặc, nhưng bị thương nặng. Tuy thế người trai làng Phù Ðổng vẫn còn ăn một bữa cơm…
(Nguyễn Ðình Thi)
– Trái nghĩa
Ví dụ:
Những người yếu đuối vẫn hay hiền lành. Muốn ác phải là kẻ mạnh. (Chí Phèo, Nam Cao)
– Liên tưởng cùng chất
Ví dụ:
Chàng Cóc ơi! Chàng Cóc ơi! Thiếp bén duyên chàng có thế thôi. Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé
Nghìn vàng khôn chuộc dấu bôi vôi! (Khóc Tổng Cóc, Hồ Xuân Hương)
– Liên tưởng khác chất
Ví dụ:
Nhân dân là bể Văn nghệ là thuyền (Tố Hữu)
