Đọc hiểu thi học kì lớp 7: Thạch Sanh – Truyện cổ tích thần kỳ tiêu biểu trong kho tàng truyện cổ dân gian Việt Nam

Các câu hỏi xoay quanh truyện ngắn Thạch Sanh – Truyện cổ tích thần kỳ tiêu biểu trong kho tàng truyện cổ dân gian Việt Nam

ĐỀ ĐỌC HIỂU

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: 

THẠCH SANH – TRUYỆN CỔ TÍCH THẦN KỲ TIÊU BIỂU

TRONG KHO TÀNG TRUYỆN CỔ DÂN GIAN VIỆT NAM

          Thạch Sanh là một truyện cổ tích hội tụ đầy đủ các yếu tố đặc trưng tiêu  biểu của thể loại cổ tích thần kỳ trong truyện cổ dân gian của nước ta. Điều dễ nhận thấy nhất ở truyện Thạch Sanh là công thức cố định của kế chuyện cổ tích, đó là: Công thức mở đầu: Ngày xưa … ở… có một… Công thức kể phần diễn biến là toàn bộ câu chuyện Thạch Sanh lần lượt vượt qua nhiều hơn ba lần thử thách, các thử thách sau bao giờ cũng cam go, khó khăn hơn thử thách trước. Công thức kể phần kết thúc: Về sau, vua không có con trai, để nhường ngôi cho Thạch Sanh.

Nhân vật Thạch Sanh thuộc kiểu nhân vật mồ côi và nhân vật dũng sĩ, đó là hai kiểu nhân vật quen thuộc xuất hiện trong truyền cổ tích thần kỳ. Thạch sanh là nhân vật chính diện đẹp nhất, tiểu biểu và hoàn hảo nhất với nhiều mặt hoạt động rộng lớn, nhiều chiến công nhiều loại kẻ thù và nhiều tài năng nhóm chất cao đẹp. Sự ra đời bình thường và khác thưởng của Thạch sanh là yếu tố kỳ lạ khởi đầu cho mô típ nhân vật chàng dũng sĩ Thạch Sanh vẫn là Thái tử con Ngọc Hoàng được đầu thai vào nhà họ Thạch (ở Cao Bằng) để đến ơn đáp nghĩa cho ông bà Thạch Nghĩa ăn ở có đức, có nhân. Như vậy là chàng có nguồn gốc thần tiên, là “người Trời”. Nhưng sau khi đầu thai vào nhà họ Thạch, Thạch Sanh đã sinh ra và lớn lên thành một con người ở cõi trần, trong xã hội phong kiến Việt Nam, có cha mẹ, họ tên, quê hương, nghề nghiệp và vị trí trong gia đình, xã hội rất rõ ràng, cụ thể. Điều này không phải nhân vật có tích nào cũng có, nó làm cho hình tượng nhân vật Thạch Sanh vừa có tính khái quát hóa, vừa giàu tính cụ thể, sống động. Chi tiết đó mở đầu, báo hiệu cho cuộc đời tràn đầy những yếu tố kì lạ, hoang đường của Thạch Sanh. Nguồn gốc thần linh đã tô điểm cho xuất thân cao quỹ, vẻ đẹp lí tưởng của nhân vật. Việc thiên thần xuống dạy phép thuật và các môn võ nghệ cho Thạch Sanh là sự chuẩn bị cho chàng đối diện với những thử thách và đã lí giải cho chiến thắng của chàng ở những chặng tiếp theo của câu chuyện.

Kết cấu của truyện “Thạch Sanh” là một kết cấu tiêu biểu cho truyện cổ tích thần kỳ. Kết cấu gồm ba phần. Phần đầu nhân vật chính xuất hiện với sự ra đời có yếu tố thần kỳ. Chàng là con Thái tử, được truyền dạy võ nghệ. Phần giữa là cuộc phiêu lưu của nhân vật chính trong thế giới cổ tích. Nhân vật ra đi, gặp thử thách và vượt qua các thử thách, nhận phần thưởng sau mỗi thử thách. Phần thưởng là các phương tiện thần kỳ là trợ thủ đắc lực cho nhân vật vượt qua các thử thách nối tiếp sau đó. Phần kết thúc: Đối đời hay là sự thay đổi số phản trong “thế giới cổ tích”. Cả hai mô típ thưởng (cho nhân vật chính) và phạt (đối với kẻ ác, lực lượng thù địch) đều xuất hiện hợp lý trong truyện. Kết thúc truyện, Thạch Sanh được lấy công chúa và lên ngôi vua. Mẹ con Lí Thông tuy được Thạch Sanh tha cho về nhưng đi đến giữa đường bị Thiên Lôi đánh chết. Đây là dạng kết thúc quen thuộc của truyện cổ tích, theo dạng “kết thúc có hậu”; nghĩa là người nghèo, người bị áp bức, người tốt được bênh vực và hạnh phúc kẻ gian ác thì bị trừng phạt. Đó là quan niệm, cũng là triết là của nhân dân về việc ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác; có công được thưởng, có tội trừng phạt.

(Trích Thạch Sanh và kiểu truyện dũng sĩ trong truyện cổ Việt Nam và Đông Nam Á, Nguyễn Thị Bích Hà)

Câu 1. Văn bản trên thuộc loại văn bản nào?

1. Nghị luận xã hội
2. Văn bản thông tin
3. Nghị luận văn học
4. Văn bản văn học

Câu 2. Theo em, mục đích chính của người viết đoạn trích trên là gì?

1. Khẳng định Thạch Sanh là truyện cổ tích thần kì tiêu biểu trong kho tàng truyện cổ dân gian Việt Nam.
2. Kể lại truyện cổ tích Thạch Sanh.
3. Miêu tả nhân vật Thạch Sanh.
4. Giới thiệu về truyện cổ tích Thạch Sanh.

Câu 3. Câu văn nào sau đây đưa ra ý kiến của người viết về kết cấu của truyện “Thạch Sanh”.

1. Nguồn gốc thần linh đã tô điểm cho xuất thân cao quỹ, vẻ đẹp lí tưởng của nhân vật.
2. Kết cấu của truyện “Thạch Sanh” là một kết cấu tiêu biểu cho truyện cổ tích thần kỳ.
3. Kết thúc truyện, Thạch Sanh được lấy công chúa và lên ngôi vua.
4. Đó là quan niệm, cũng là triết là của nhân dân về việc ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác; có công được thưởng, có tội trừng phạt.

Câu 4. Bằng chứng được đưa ra để làm rõ ý kiến “truyện Thạch Sanh là công thức cố định của kể chuyện cổ tích” là:

1. Công thức mở đầu: Ngày xưa … ở… có một…
2. Công thức kể phần diễn biến là toàn bộ câu chuyện Thạch Sanh lần lượt vượt qua nhiều hơn ba lần thử thách, các thử thách sau bao giờ cũng cam go, khó khăn hơn thử thách trước.
3. Công thức kể phần kết thúc: Về sau, vua không có con trai, để nhường ngôi cho Thạch Sanh.
4. Cả ba đáp án trên.

Câu 5. Từ Hán Việt trong câu “Nhân vật Thạch Sanh thuộc kiểu nhân vật mồ côi và nhân vật dũng sĩ, đó là hai kiểu nhân vật quen thuộc xuất hiện trong truyền cổ tích thần kỳ.” là:

1. Nhân vật
2. Dũng sĩ
3. Quen thuộc
4. Truyện

Câu 6. Truyện cổ tích Thạch Sanh được tác giả nhận xét ở những khía cạnh nào:

1. Kết cấu, nhân vật
2. Cách mở đầu, cách kết thúc truyện.
3. Hoàn cảnh sống của nhân vật.
4. Các chiến công của nhân vật.

Câu 7. Phó từ trong câu “Nhân vật ra đi, gặp thử thách và vượt qua các thử thách, nhận phần thưởng sau mỗi thử thách.” là:

1. Nhân vật
2. Gặp
3. Thử thách
4. Mỗi

Câu 8. Câu văn thể hiện ý kiến của người viết về nhân vật Thạch Sanh là:

1. Kết cấu của truyện “Thạch Sanh” là một kết cấu tiêu biểu cho truyện cổ tích thần kỳ.
2. Thạch Sanh là một truyện cổ tích hội tụ đầy đủ các yếu tố đặc trưng tiêu biểu của thể loại cổ tích thần kỳ trong truyện cổ dân gian của nước ta.
3. Nhân vật Thạch Sanh thuộc kiểu nhân vật mồ côi và nhân vật dũng sĩ, đó là hai kiểu nhân vật quen thuộc xuất hiện trong truyền cổ tích thần kỳ.
4. Đó là quan niệm, cũng là triết là của nhân dân về việc ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác; có công được thưởng, có tội trừng phạt.

Câu 9. Tác giả đã nhận xét về kết thúc của truyện như thế nào. Em có đồng tình với nhận xét này không.

Câu 10. Theo em, làm thế nào để bài nghị luận không chỉ có lý lẽ khô khan mà thêm phần sinh động, có sức thuyết phục.

HƯỚNG DẪN CHẤM

 Câu 9. Tác giả nhận xét về kết thúc truyện:

Đây là dạng kết thúc quen thuộc của truyện cổ tích, theo dạng “kết thúc có hậu”; nghĩa là người nghèo, người bị áp bức, người tốt được bênh vực và hạnh phúc kẻ gian ác thì bị trừng phạt. Đó là quan niệm, cũng là triết là của nhân dân về việc ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác; có công được thưởng, có tội trừng phạt.

Ý kiến của em: HS tự nêu ý kiến của mình.

Câu 10. Để bài nghị luận không chỉ có lý lẽ khô khan mà thêm phần sinh động, có sức thuyết phục, người viết cần sử dụng những bằng chứng xác thực, thuyết phục, tiêu biểu và phù hợp với lý lẽ.