Dạng 1: Xác định thể thơ và dấu hiệu nhận biết
✅Cách làm:
1. Quan sát hình thức: Đọc kỹ bài thơ, chú ý số dòng, độ dài mỗi dòng và cách trình bày.
2. Đếm chữ: Đếm số chữ trong từng dòng thơ.
* Nếu các dòng có 6 chữ và 8 chữ xen kẽ nhau (ví dụ: dòng 6, dòng 8, dòng 6, dòng 8…) thì đó là thơ lục bát.
* Nếu mỗi dòng đều có 5 chữ thì đó là thơ ngũ ngôn.
* Nếu số chữ mỗi dòng không cố định, số dòng không giới hạn và không tuân theo vần điệu cố định (như lục bát hay thất ngôn), thì đó là thơ tự do.
3. Xem cách ngắt nhịp, gieo vần:
* Thơ lục bát thường gieo vần bằng (là những tiếng có dấu huyền hoặc không dấu) ở cuối câu 6 và cuối câu 8.
* Các thể thơ hiện đại, đặc biệt là thơ tự do, thường không bị ràng buộc về vần điệu.
4. Đối chiếu và kết luận: Dựa vào các dấu hiệu trên, hãy xác định thể thơ và ghi rõ ràng, ví dụ: Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ lục bát vì có các dòng 6 chữ và 8 chữ xen kẽ, cùng cách gieo vần bằng ở cuối câu.
Dạng 2: Nhân vật trữ tình
✅Cách làm:
1. Tìm người bộc lộ cảm xúc: Đọc kỹ thơ để xem “ai” đang trực tiếp thể hiện cảm xúc, suy nghĩ trong bài. Đó chính là nhân vật trữ tình.
2. Phân biệt tác giả: Tác giả là người viết ra bài thơ, còn nhân vật trữ tình là “người tâm sự “
” hoặc “người xưng tôi/ta” trong bài thơ. ( có thể trùng tác giả hoặc không ).
3. Chỉ ra dấu hiệu: Tìm các đại từ nhân xưng (tôi, ta, em, anh, chúng ta…) hoặc những câu thơ bộc lộ trực tiếp tâm sự, cảm xúc cá nhân.
Ví dụ: Nhân vật trữ tình trong đoạn thơ là người con đang hồi tưởng về những kỷ niệm tuổi thơ bên mẹ.
Dạng 3: Đối tượng trữ tình
✅Cách làm:
1. Xác định hướng cảm xúc: Nhân vật trữ tình đang bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ về “cái gì” hoặc “ai”? Đó có thể là con người, thiên nhiên, quê hương, đất nước, một kỷ niệm, hay một sự vật, hiện tượng nào đó.
2.Dùng từ khóa phù hợp:
* Nếu miêu tả con người: con người, người thân, người yêu…
* Nếu miêu tả cảnh vật: thiên nhiên, cảnh vật, mùa xuân…
* Nếu gợi nhắc lịch sử, truyền thống: đất nước, quê hương, lịch sử…
3.Giải thích: Nêu lý do vì sao đó là đối tượng trữ tình (ví dụ: đối tượng đó gắn bó, gợi cảm xúc, là chủ đề chính của bài thơ).
Ví dụ: Đối tượng trữ tình của đoạn thơ là dòng sông quê hương – biểu tượng cho những kỷ niệm tuổi thơ êm đềm và là nơi gắn bó với cuộc sống của nhân vật.
Dạng 4: Từ ngữ/hình ảnh/chi tiết tiêu biểu
✅Cách làm:
1. Đọc lướt và nhận diện: Đọc nhanh toàn bộ bài thơ để tìm ra những từ ngữ, hình ảnh hoặc chi tiết nào nổi bật, độc đáo, gợi cảm xúc mạnh hoặc lột tả được nội dung chính.
2. Khoanh vùng đúng yêu cầu:
*Nếu đề hỏi “từ ngữ”, chỉ ghi từ (ví dụ: “long lanh”, “rực rỡ”).
* Nếu đề hỏi “hình ảnh”, tìm những hình ảnh có tính biểu tượng, gợi cảm (ví dụ: “giọt nắng vàng”, “cánh chim chiều”). TTKh
* Nếu đề hỏi “chi tiết”, tìm một sự việc, hành động cụ thể, nhỏ nhưng có ý nghĩa (ví dụ: “tiếng chim hót buổi sớm”).
* Chỉ ra rõ ràng: Ghi chính xác từ, hình ảnh hoặc chi tiết đó.
Ví dụ: Hình ảnh tiêu biểu trong đoạn thơ là “giọt mồ hôi rơi”, gợi lên sự vất vả, lam lũ của người nông dân .
Dạng 5: Nội dung chính
✅Cách làm:
1. Tìm trọng tâm: Xác định “ai” hoặc “cái gì” là chủ thể chính, trung tâm của đoạn thơ.
2. Tóm tắt: Đoạn thơ đang miêu tả điều gì? Bày tỏ cảm xúc gì? Kể về sự kiện nào? Hãy tóm gọn lại ý nghĩa chính bằng 1-2 câu.
3. Viết ngắn gọn: Tập trung vào ý chính, tránh lan man.
Ví dụ: Đoạn thơ miêu tả vẻ đẹp yên bình của cảnh làng quê lúc hoàng hôn và bày tỏ tình yêu tha thiết của tác giả với quê hương.
Dạng 6: Cảm hứng chủ đạo
✅Cách làm:
1. Tìm cảm xúc bao trùm: Đọc kỹ bài thơ để cảm nhận xem cảm xúc chính, xuyên suốt toàn bộ tác phẩm là gì. Đó có thể là tình yêu, nỗi nhớ, niềm tự hào, sự căm ghét, lòng biết ơn, sự ca ngợi…
2. Tìm từ ngữ, hình ảnh gợi cảm xúc: Các từ ngữ miêu tả, hình ảnh gợi lên cảm xúc đó.
Ví dụ: Cảm hứng chủ đạo của đoạn thơ là nỗi nhớ quê hương sâu sắc và lòng biết ơn với những người đã vun đắp cho quê hương.
Dạng 7: Ý nghĩa của câu thơ/từ ngữ/hình ảnh/chi tiết
✅Cách làm:
1. Nhắc lại yếu tố được hỏi: Ghi lại chính xác câu thơ, từ ngữ, hình ảnh hoặc chi tiết mà đề bài yêu cầu phân tích.
2. Giải thích nghĩa:
* Nghĩa hiển ngôn (nghĩa đen): Ý nghĩa bề mặt, trực tiếp của từ ngữ, hình ảnh đó.
* Nghĩa hàm ngôn (nghĩa ẩn dụ/biểu tượng): Thông điệp sâu xa hơn, ý nghĩa biểu tượng hoặc điều mà tác giả muốn gửi gắm qua từ ngữ, hình ảnh đó.
* Phân tích mục đích nghệ thuật: Tác giả sử dụng yếu tố đó để làm gì? Để nhấn mạnh điều gì? Để gợi cảm xúc gì cho người đọc? Hay mang đến giá trị thẩm mỹ nào?
Ví dụ: Hình ảnh “mặt trời bé con” trong câu thơ không chỉ là nghĩa đen (mặt trời nhỏ) mà còn là ẩn dụ cho đứa trẻ đáng yêu, là nguồn sáng, niềm hạnh phúc của cha mẹ.
Dạng 8: Bài học rút ra
✅Cách làm:
1. Xác định bài học lớn: Đọc thơ và tự hỏi: Bài thơ này dạy chúng ta điều gì? Rút ra được nhận thức gì về cuộc sống, tình cảm, con người, hay truyền thống?
2. Phân tích hành động cụ thể: Gắn bài học đó với những hành động mà chúng ta có thể thực hiện trong cuộc sống (ví dụ: biết trân trọng, yêu thương, biết ơn, nỗ lực rèn luyện bản thân…)
3. Khẳng định ý nghĩa: Nêu rõ tác động, ảnh hưởng của bài học đó đối với cá nhân và xã hội.
Ví dụ: Bài thơ giúp em nhận ra giá trị của tình cảm gia đình, từ đó nhắc nhở bản thân cần biết yêu thương, quan tâm và báo hiếu với ông bà, cha mẹ nhiều hơn.
Dạng 9: Thông điệp
✅Cách làm:
1.Nêu thông điệp chính: Tóm gọn ý nghĩa sâu sắc, khái quát nhất mà bài thơ muốn gửi gắm.
2.Lý giải (ít nhất 3 ý): Giải thích vì sao đó là thông điệp. Thông điệp đó có ý nghĩa gì đối với cuộc sống, con người?
Ví dụ: “Đoạn thơ gửi gắm thông điệp về giá trị của sự hy sinh và lòng biết ơn. Bởi vì:
* (1) Cuộc sống của chúng ta được dựng xây từ những sự hy sinh thầm lặng của thế hệ đi trước.
* (2) Lòng biết ơn giúp chúng ta trân trọng những gì mình đang có và sống có trách nhiệm hơn.
* (3) Khi biết ơn, chúng ta sẽ lan tỏa được những giá trị tích cực đến cộng đồng.”
3. Chốt ý: Khẳng định tầm quan trọng của thông điệp đó.
VD 1:Thông điệp không chỉ khiến em suy ngẫm, mà còn chạm đến trái tim của nhiều người – bởi nó mang giá trị chung của con người trong mọi thời đại.
VD2: Thông điệp ấy không chỉ khiến em thức tỉnh, mà còn có thể lay động và định hướng hành động cho tất cả mọi người.
Dạng 10: Tình cảm của tác giả
✅Cách làm:
1. Xác định tình cảm chính: Tác giả muốn thể hiện tình cảm gì trong bài thơ (ví dụ: yêu nước, nhớ quê, biết ơn, ngợi ca, đau xót, căm ghét…).
2. Phân tích cách thể hiện:
* Trực tiếp: Tác giả dùng từ ngữ biểu cảm (ví dụ: “ôi!”, “yêu lắm”, “thiêng liêng”), câu cảm thán, hoặc trực tiếp xưng hô.
* Gián tiếp: Tác giả thể hiện tình cảm thông qua việc sử dụng các hình ảnh ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, so sánh, hoặc việc miêu tả cảnh vật, con người với những chi tiết giàu cảm xúc.
* (Có thể) Nêu cảm nhận cá nhân: Nêu cảm nhận của bạn về tình cảm đó của tác giả.
Ví dụ: Tác giả đã thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng một cách trực tiếp qua từ ngữ “yêu dấu”và gián tiếp qua hình ảnh “dòng sông tuổi thơ êm đềm” – một biểu tượng cho sự gắn bó không thể tách rời với mảnh đất chôn nhau cắt rốn.
